Sermaye Piyasası Araçları 1

Şarta Bağlı Sermaye Artırımı

Şarta Bağlı Sermaye Artırımı

Şarta bağlı sermaye artırımı, klasik bedelli veya bedelsiz artırımdan farklı bir mantığa dayanır. Burada sermaye artışı doğrudan tek bir karar ve satış süreciyle değil; belirli hak sahiplerinin dönüştürme, kullanım veya alım haklarını kullanmaları sonucunda ortaya çıkar. Yani artırımı tetikleyen şey, önceden tanınmış bir hakkın sonradan kullanılmasıdır.

1) Şarta Bağlı Sermaye Artırımı Nedir?

Şarta bağlı sermaye artırımı, belirli kişi veya gruplara tanınan dönüştürme, kullanım veya alım haklarının kullanılması halinde sermayenin artmasını sağlayan özel bir sermaye artırımı modelidir.

Bu yönüyle klasik nakit sermaye artırımlarından ayrılır. Çünkü burada esas mesele, bir hakkın doğrudan pay edinme sonucunu doğurmasıdır. Sermaye artışı da bu hakkın kullanımı oranında ve bu kullanımın sonucu olarak gerçekleşir.

Kısa Ezber

Şarta bağlı artırımı görünce şunu düşün:
Önce hak verilir → hak kullanılır → pay doğar → sermaye artar.

2) Hangi Ortaklıklar Yapabilir?

Halka açık ortaklıklar bakımından bu model, özellikle kayıtlı sermaye sisteminde bulunan ortaklıklar için öngörülmüştür. Bu ortaklıklar, Kurul düzenlemelerinde şarta bağlı sermaye artırımına konu edilebileceği belirtilen borçlanma araçları, ortaklık varantları veya çalışanlara pay edindirme programları kapsamında bu artırımı gerçekleştirebilir.

Dolayısıyla her halka açık ortaklıkta ve her durumda uygulanabilen genel bir model değil; belli araç ve hak yapılarıyla bağlantılı özel bir mekanizmadır.

3) Kimler Lehine Yapılabilir?

Şarta bağlı sermaye artırımı aşağıdaki kişiler lehine gündeme gelebilir:

• Kurul düzenlemelerinde bu kapsama alınan borçlanma araçları nedeniyle ortaklıktan alacaklı olanlar
• Ortaklık varantı sahipleri
• Pay edindirme programları çerçevesinde pay edinme hakkı elde eden çalışanlar

Bu liste, şarta bağlı artırımı sıradan bir halka arz aracı olmaktan çıkarır ve onu belirli hak ilişkilerine bağlı özel bir sistem haline getirir.

4) Yeni Pay Alma Hakları Ne Olur?

Şarta bağlı sermaye artırımının yapılabilmesi için mevcut ortakların yeni pay alma haklarının tamamen kısıtlanması gerekir. Burada “kısmen” değil, özellikle “tamamen” kısıtlama aranması çok önemlidir.

Bunun sebebi açıktır: Şarta bağlı artırımdaki paylar, mevcut ortakların öncelikli katılımına değil, önceden hak verilmiş kişilerin bu hakları kullanmasına yöneliktir.

5) Kayıtlı Sermaye Tavanı Sınırı

Şarta bağlı sermaye artırımı yapılırken kayıtlı sermaye tavanı aşılamaz. Bu nedenle ortaklık, hakların tümünün kullanılması halinde ortaya çıkabilecek sermaye artışını da dikkate almak zorundadır.

Bu kural, kayıtlı sermaye sisteminin üst sınır mantığını korur ve şarta bağlı artırımı sınırsız bir araç olmaktan çıkarır.

Sınav İçin Kritik Nokta

Şarta bağlı sermaye artırımı için yeni pay alma hakkı tamamen kısıtlanır.
Kayıtlı sermaye tavanı da aşılamaz.

6) TTK Hükümlerinin Uygulanmaması

Halka açık ortaklıkların yapacakları şarta bağlı sermaye artırımlarında, TTK’nın 463 ile 472 nci maddeleri arasında yer alan şarta bağlı sermaye artırımına ilişkin hükümler uygulanmaz.

Bu bilgi sınav açısından çok kıymetlidir. Çünkü genel şirketler hukuku mantığıyla düşünüldüğünde TTK hükümlerinin otomatik uygulanacağı sanılabilir. Oysa sermaye piyasası mevzuatı burada özel bir rejim kurmuştur.

7) Hak Kullanım Süresi Sonunda Ne Olur?

Paylara ilişkin dönüştürme, kullanım veya alım hakkı süresinin sona ermesinden itibaren ortaklık, kalan payları altı iş günü içinde iptal eder.

Sonrasında, çıkarılmış sermayeyi gösteren esas sözleşmenin sermaye maddesinin yeni şekline Kurulca uygun görüş verilmesi amacıyla Kurula başvurulur. Ayrıca, pay ihracının daha önce Kurula sunulan bilgi ve belgeler çerçevesinde gerçekleştirildiğine ilişkin beyan da iletilir.

8) Halka Arz Edilmeksizin Satış Niteliği

Şarta bağlı sermaye artırımı yolu ile yapılacak pay satışları, halka arz edilmeksizin satış rejimi içinde tahsisli satış niteliğinde kabul edilir.

Bu nedenle yatırımcı sayısı bakımından klasik halka arz mantığındaki sınırlamalar aynı şekilde uygulanmaz. Örneğin 150 kişiden fazla kişiye satış yapılması, bu niteliği ortadan kaldırmaz.

9) Halka Açık Olmayan Ortaklıklarda Özel Hususlar

Halka açık olmayan ortaklıkların, şarta bağlı sermaye artırımına konu olabilecek borçlanma araçlarını ihraç etmeleri ve bu ihracın şarta bağlı sermaye artırımıyla sonuçlanacak olması halinde, bu borçlanma araçlarının tahsisli olarak ihraç edilmesi zorunludur.

Ayrıca bu ortaklıkların söz konusu borçlanma araçlarıyla bağlantılı şarta bağlı artırımlarında TTK hükümleri uygulanır. Yani halka açık ortaklıklarla halka açık olmayan ortaklıklar arasında önemli bir rejim farkı vardır.

10) Çalışanlara Pay Edindirme Programı

Halka açık olmayan ortaklıkların çalışanlarına pay edindirme programları çerçevesinde gerçekleştirecekleri şarta bağlı sermaye artırımı için Kurula başvurulması gerekmez.

Ancak bu süreç sonunda ortak sayısının beş yüzü aşması halinde, payları halka arz olunmuş sayılan ortaklıklara ilişkin özel hükümler devreye girebilir. Bu da çalışan programlarının dahi sermaye piyasası statüsü üzerinde sonuç doğurabileceğini gösterir.

Hatırda Kalsın

Halka açık ortaklık → özel sermaye piyasası rejimi
Halka açık olmayan ortaklık → bazı hallerde TTK rejimi
Çalışan programı → bazen Kurula başvuru gerektirmez

Sınav İçin Son Özet

• Şarta bağlı sermaye artırımı, dönüştürme, kullanım veya alım haklarının kullanılmasıyla gerçekleşir.
• Halka açık ortaklıklarda özellikle kayıtlı sermaye sisteminde uygulanır.
• Borçlanma aracı alacaklıları, ortaklık varantı sahipleri ve belirli çalışanlar lehine yapılabilir.
• Yeni pay alma haklarının tamamen kısıtlanması gerekir.
• Kayıtlı sermaye tavanı aşılamaz.
• Halka açık ortaklıklarda TTK’nın 463-472 maddeleri uygulanmaz.
• Hak kullanım süresi bitince kalan paylar 6 iş günü içinde iptal edilir.
• Şarta bağlı artırımla yapılan pay satışları tahsisli satış niteliğindedir.
• Halka açık olmayan ortaklıklarda bazı hallerde borçlanma araçlarının tahsisli ihracı zorunludur.