Sermaye Piyasası Araçları 1

Borçlanma Araçlarının Tanımı

Borçlanma Araçlarının Tanımı

Kavramsal çerçeve kurulduktan sonra artık soru şudur: Hangi araçlara gerçekten “borçlanma aracı” denir? Bu bölüm, borçlanma araçlarını örneklerden değil doğrudan tanımdan öğrenmek için en kritik eşiktir.

1) Tanım Neden Bu Kadar Önemli?

Borçlanma araçları bölümünün devamında tahviller, paya dönüştürülebilir tahviller, değiştirilebilir tahviller, finansman bonoları ve kıymetli maden bonoları ayrı ayrı anlatılır. Ancak bunlara geçmeden önce ortak paydalarının ne olduğunu bilmek gerekir.

İşte bu nedenle kitapta kavramsal çerçeveden hemen sonra “Borçlanma Araçlarının Tanımı” başlığı yer alır. Çünkü tanım doğru kurulmazsa sonraki alt türler birbirine karışır.

Kısa Ezber

Borçlanma aracı = ihraççı borçlu sıfatıyla çıkarır.
Menkul kıymettir.
Sermaye piyasası aracıdır.

2) SPKn Bakımından Konumu

Kitaptaki açıklamaya göre, SPKn’nun 3 üncü maddesinde borçlanma araçları menkul kıymetler arasında sayılmıştır. Bu yüzden borçlanma araçları aynı zamanda sermaye piyasası aracı niteliği taşır.

Yani borçlanma araçları için önce “menkul kıymet”, sonra “sermaye piyasası aracı” niteliği kurulur. Bu teknik gibi görünür ama sınavlarda çok işe yarar; çünkü bazen soru doğrudan “borçlanma araçları menkul kıymet midir?” diye gelir.

3) Tebliğdeki Açık Tanım

Borçlanma Araçları Tebliği’nde borçlanma araçları, ihraççıların bu Tebliğ hükümlerine göre borçlu sıfatıyla düzenleyerek ihraç ettikleri bazı sermaye piyasası araçları olarak tanımlanır.

Bu ifadede iki kelime çok önemlidir: borçlu sıfatıyla ve ihraç ettikleri. İlki aracın hukuki niteliğini, ikincisi ise piyasaya sunuluş biçimini gösterir.

4) Tebliğe Göre Sayılan Borçlanma Araçları

Kitapta Tebliğden hareketle borçlanma araçları arasında özellikle şu araçlar sayılmaktadır:

• Tahviller
• Paya Dönüştürülebilir Tahviller
• Değiştirilebilir Tahviller
• Finansman Bonoları
• Kıymetli Maden Bonoları
• Niteliği itibarıyla borçlanma aracı olduğu Kurulca kabul edilecek sermaye piyasası araçları

Bu liste, bölümün geri kalanında işleyeceğimiz alt türlerin iskeletini kurar.

5) Açık Liste mi, Esnek Liste mi?

İlk bakışta Tebliğ sanki kapalı bir liste veriyor gibi görünür. Fakat son bent çok önemlidir: “Niteliği itibarı ile borçlanma aracı olduğu Kurulca kabul edilecek sermaye piyasası araçları”.

Bu ifade sayesinde sistem sadece bugün adı sayılan araçlarla sınırlı kalmaz. Gelecekte geliştirilecek ve ekonomik-hukuki niteliği aynı olan yeni araçlar da kapsama alınabilir.

Sınav İçin Kritik Nokta

Tebliğde sayılanlar önemlidir.
Ama liste tamamen kapalı değildir.
Kurul nitelik esasına göre yeni araçları da kapsama alabilir.

6) Borçlu Sıfatı Neden Belirleyicidir?

Payda ihraççı ile yatırımcı arasında ortaklık ilişkisi bulunur. Borçlanma aracında ise ihraççı, yatırımcıya karşı borçlu sıfatıyla yer alır.

Bu nedenle borçlanma araçlarının tanımı yapılırken vade, faiz ya da satış biçiminden önce bu borç ilişkisi ekseni vurgulanır. Çünkü aracı paydan ayıran ana omurga budur.

7) Tahvil ile Finansman Bonosu Neden Aynı Üst Başlıkta?

Tahvil ile finansman bonosu teknik olarak aynı araç değildir; vade ve kullanım mantıkları bakımından farklılıklar gösterirler. Ancak bunların hepsi aynı ana ailede yer alır; çünkü yatırımcıya ortaklık değil, alacaklılık ekseninde hak sağlarlar.

Borçlanma araçları tanımı, işte bu farklı alt türleri ortak bir hukuki çatı altında birleştirir.

8) Bu Tanımın Sınavdaki İşlevi

Sınavlarda bazen bir araç doğrudan isim verilerek sorulur; bazen de özellikleri anlatılır ve hangi sınıfa girdiği sorulur. Böyle durumlarda ezber değil, tanım üzerinden düşünmek gerekir.

Eğer araç ihraççı tarafından borçlu sıfatıyla çıkarılıyor ve yatırımcıya alacaklılık ekseninde hak sağlıyorsa, borçlanma aracı alanına yaklaşırsın.

9) Nitelik Esaslı Yaklaşımın Önemi

Finans piyasaları durağan değildir. Yeni ürünler ortaya çıktıkça mevzuatın bunlara cevap verebilmesi gerekir. Kurulun niteliğe göre kabul yetkisi, tam da bu ihtiyaca cevap verir.

Böylece sistem, yalnızca metinde adı geçen araçlara bağlı kalmaz; ekonomik gerçekliğe uygun yeni tasarımlar da borçlanma aracı rejimine dahil edilebilir.

10) Sonraki Bölüme Geçiş

Bu başlıktan sonra doğal olarak, Türk Ticaret Kanununda borçlanma araçlarının nasıl ele alındığı ve bu araçların yatırımcıya ne tür haklar sağladığı incelenir.

Yani bu bölüm “hangi araçlar borçlanma aracıdır?” sorusunu cevaplar; bir sonraki bölüm ise “bu araçlar hukuken ne tür haklar sağlar?” sorusunu açar.

Hatırda Kalsın

SPKn’da menkul kıymet.
Tebliğde borçlu sıfatıyla ihraç edilen araç.
Liste var ama esnek kapanış maddesi de var.

Sınav İçin Son Özet

• Borçlanma araçları SPKn bakımından menkul kıymetler arasında yer alır.
• Bu nedenle aynı zamanda sermaye piyasası aracı niteliği taşır.
• Tebliğe göre borçlanma araçları, ihraççıların borçlu sıfatıyla düzenleyerek ihraç ettikleri araçlardır.
• Tahvil, PDT, DET, finansman bonosu ve kıymetli maden bonosu bu kapsamdadır.
• Kurulca niteliği itibarıyla benzer kabul edilecek yeni araçlar da kapsama girebilir.
• Tanımın ana omurgası ortaklık değil, alacaklılık ve borç ilişkisidir.