Sermaye Piyasası Araçları 1

Fiyat İstikrarını Sağlayıcı İşlemler

Fiyat İstikrarını Sağlayıcı İşlemler

Halka arz sonrasında fiyatın aşırı dalgalanmasını sınırlamak ve piyasaya güven vermek için belirli şartlarla fiyat istikrarını sağlayıcı işlemler yapılabilir. Bu işlemler, serbest ve sınırsız bir müdahale alanı değil; sıkı kurallara bağlı, süreli ve açıklanmış bir destek mekanizmasıdır.

1) Fiyat İstikrarını Sağlayıcı İşlem Nedir?

Fiyat istikrarını sağlayıcı işlemler, halka arz sonrasında pay fiyatında oluşabilecek aşırı oynaklıkları sınırlamak, yatırımcı güvenini desteklemek ve özellikle ilk işlem günlerinde piyasanın daha dengeli işlemesine katkı sağlamak amacıyla yapılan pay alım işlemleridir.

Bu işlemler, fiyatı garanti eden veya belirli bir seviyede sabitleyen işlemler değildir. Amaç, piyasanın doğal işleyişini bozmak değil; halka arz sonrası oluşabilecek aşırı ve ani fiyat baskılarını düzenlenmiş sınırlar içinde dengelemektir.

Kısa Ezber

Fiyat istikrarı = fiyat garantisi değildir.
Destek vardır ama sınırsız değildir.
Süre, fiyat ve fon bakımından açık sınırlar vardır.

2) Hangi Halka Arzlarda Yapılabilir?

Fiyat istikrarını sağlayıcı işlemler, izahnamede gerekli açıklamaların yapılmış olması şartıyla şu işlemlerde yapılabilir:

• Halka açık olmayan ortaklıkların mevcut paylarının halka arzında
• Halka açık olmayan ortaklıkların sermaye artırımı yoluyla paylarının halka arzında
• Halka açık ortaklıkların paylarının ikincil halka arzında

Yani bu mekanizma yalnızca bir tek halka arz türüne özgü değildir; fakat her durumda önceden izahnamede açık bilgilendirme yapılması zorunludur.

3) İşlemi Kim Yapar?

Bu işlemler, halka arzda satışa aracılık eden aracı kurum tarafından yapılır. Halka arzın konsorsiyum aracılığıyla gerçekleştirilmesi durumunda ise lider veya varsa eş lider aracı kurum işlemi üstlenir.

Aracı kurum işlemleri ortaklık hesabına da kendi hesabına da yapabilir. Hangi hesap adına işlem yapılıyorsa, alınan payların mülkiyeti o hesaba ait olur. Bu nokta sınavlarda özellikle “mülkiyet kime ait olur?” biçiminde sorulabilir.

4) Fonun Kaynağı

İzahnamede gerekli açıklamalar yapılmış olmak kaydıyla, fiyat istikrarını sağlayıcı işlemler ortaklık hesabına yapılıyorsa kullanılacak fon ortaklığın elde edeceği brüt halka arz gelirinden karşılanabilir.

Ancak burada önemli iki sınır vardır:

• Kullanılacak fon, ortaklığın elde edeceği brüt halka arz gelirinin %20’sinden fazla olamaz.
• Alınabilecek payların nominal değeri, ek pay satışları dahil halka arz edilen payların nominal değerinin %20’sini geçemez.

Bu sınırlamalar, fiyat istikrarı işlemlerinin halka arz gelirini tüketen sınırsız bir araç haline gelmesini önlemek için getirilmiştir.

5) Fon Ortaklık Dışındaki Kişilerce Sağlanırsa

Eğer fiyat istikrarını sağlayıcı işlemlerde kullanılacak fon ortaklık dışındaki kişiler tarafından sağlanıyorsa, fon tutarı bakımından aynı %20 sınırlaması uygulanmaz. Bu yönüyle düzenleme, fon kaynağına göre farklı bir rejim kurmaktadır.

Bununla birlikte, fon sınırının kalkması işlemlerin tamamen sınırsız hale geldiği anlamına gelmez. Süre, fiyat ve izahname açıklamaları gibi diğer esaslar yine geçerlidir.

Önemli Ayrım

Fon ortaklıktan gelirse → %20 fon sınırı vardır.
Fon ortaklık dışından gelirse → bu tutar sınırı uygulanmaz.

6) Öncelikli Kullanım Kuralı

Eğer halka arzda hem ortakların mevcut paylarının satışı söz konusuysa ya da ikincil halka arz yapılıyorsa, fiyat istikrarını sağlayıcı işlemlerde kullanılacak fon öncelikle ortakların mevcut paylarının satışından elde edilen gelirden karşılanır.

Bu durumda ortaklığın elde edeceği brüt halka arz gelirinin %20’lik kısmı, mevcut ortak satışından elde edilen gelir tükenmedikçe fiyat istikrarı amacıyla kullanılamaz. Bu da ortaklık kaynaklarının ikinci planda kullanılacağını gösterir.

7) Süre Sınırı

Halka arz sonrası fiyat istikrarını sağlayıcı işlemler, ilgili payların borsada işlem görmeye başladığı tarihten itibaren en çok 30 gün süreyle gerçekleştirilebilir.

Bu süre sınırı çok önemlidir. Çünkü fiyat istikrarı mekanizması kalıcı bir fiyat müdahalesi değil, halka arzı izleyen kısa dönemli bir destek düzenlemesidir.

8) İşlem Fiyatı Kuralı

Fiyat istikrarını sağlayıcı işlemlerde halka arz fiyatının üzerinde alım emri verilemez. Eğer belirlenen süre içinde borsa fiyatı halka arz fiyatının altına düşerse, satışa aracılık eden aracı kurum alım yapabilir.

Buradaki mantık şudur: Fiyat istikrarı işlemi, fiyatı yukarı taşımak için agresif biçimde fiyat kovalamak amacıyla değil, halka arz fiyatı altına düşen piyasada destekleyici bir çerçeve sunmak amacıyla tasarlanmıştır.

9) Ödünç Alımlı Ek Pay Satışı ile İlişkisi

Eğer ödünç alımlı ek pay satışı gerçekleştirilmişse, fiyat istikrarını sağlayıcı işlemler ile bu ödünç alımlı ek pay satışı aynı aracı kurum tarafından yapılmak zorundadır.

Bu zorunluluk, sürecin tek elden ve daha kontrollü yürütülmesini sağlar. Böylece halka arz sonrası piyasaya çıkan ek paylar ile fiyat istikrarı desteği arasında koordinasyon kurulur.

10) Satın Alınan Payların Sonradan Satışı

Aracı kurum, fiyat istikrarını sağlayıcı işlemler çerçevesinde satın aldığı payların satışında piyasanın olağan işleyişini bozmamak için azami dikkat göstermek zorundadır.

Ayrıca, fiyat istikrarı işlemleri kapsamında satın alınan paylar, izahnamede ilan edilen fiyat istikrarı süresi boyunca halka arz fiyatının altında bir bedelle satılamaz. Bu da destek amacıyla alınan payların daha sonra piyasaya bozucu etkiyle geri verilmesini önlemeye yöneliktir.

Durdurma Yetkisi

Fiyat istikrarı işlemlerinin süresi dolmadan önce kim tarafından durdurulacağı taraflar arasındaki sözleşmede belirlenir. Sözleşmede açık hüküm yoksa durdurma yetkisinin aracı kurumda olduğu kabul edilir.

Sınav İçin Son Özet

• Fiyat istikrarı işlemleri ancak izahnamede gerekli açıklamalar varsa yapılabilir.
• İşlemler halka arz sonrası en çok 30 gün sürer.
• Halka arz fiyatının üzerinde alım emri verilemez.
• Fiyat halka arz fiyatının altına düşerse aracı kurum alım yapabilir.
• Ortaklık hesabına yapılıyorsa fon sınırı %20, alınabilecek nominal değer sınırı da %20’dir.
• Fon ortaklık dışından geliyorsa bu tutar sınırı uygulanmaz.
• Ödünç alımlı ek pay satışı varsa aynı aracı kurum şartı vardır.
• Satın alınan paylar istikrar süresince halka arz fiyatının altında satılamaz.