Kredi Derecelendirme

Derecelendirme Notunun Verilmesi, Açıklanması ve Güncellenmesi

Derecelendirme Notunun Verilmesi, Açıklanması ve Güncellenmesi

Derecelendirme faaliyetinin en görünür sonucu derecelendirme notudur. Ancak bu not, tek bir uzmanın kişisel kanaati olarak ortaya çıkmaz. Mevzuat, notun oluşumunu kurumsal karar mekanizmasına bağlamış, notun kamuya açıklanmasını, izlenmesini ve gerektiğinde güncellenmesini de belirli ilkelere tabi tutmuştur.

Bu bölümde notun derecelendirme komitesi tarafından belirlenmesi, verilen notun kamuya açıklanması, açıklama sonrasında sürekli gözden geçirilmesi, yeni bilgiler ışığında güncellenmesi ve notu kamuya açıklamaktan kaçınmak için çalışmanın sona erdirilememesi gibi temel esaslar ele alınmaktadır.

1) Derecelendirme Notunu Kim Verir?

Derecelendirme notu, derecelendirme uzmanı tarafından tek başına verilmez. Not, derecelendirme komitesi tarafından, konuyla ilgili olduğu bilinen veya ilgili olduğu düşünülen tüm bilgilerin değerlendirilmesi suretiyle ve yayımlanan metodolojiye uygun olarak belirlenir.

Bu düzenleme, not verme sürecinin kişisel kanaatten ziyade kurumsal ve kolektif değerlendirme süreci olduğunu gösterir. Uzman analiz yapar, bilgi toplar ve değerlendirme sürecine katkı sunar; ancak nihai not komite kararıyla oluşur.

Böylece hem bireysel hata riski azaltılmak istenir hem de notun daha dengeli ve kurumsal bir iradeye dayanması sağlanır.

2) Notun Oluşumunda Tüm İlgili Bilgilerin Dikkate Alınması

Derecelendirme komitesi notu verirken, konuyla ilgili olduğu bilinen ve ilgili olduğu düşünülen tüm bilgileri değerlendirmek zorundadır. Bu, notun sınırlı veya eksik bilgiyle verilmemesi gerektiği anlamına gelir.

Ayrıca değerlendirme yayımlanan metodolojiye uygun yapılmalıdır. Böylece not, yalnızca mevcut bilgi birikiminin değil, aynı zamanda açıklanmış kurumsal yöntemin de ürünüdür. Bu durum hem yatırımcı güveni hem de denetlenebilirlik bakımından önem taşır.

3) Derecelendirme Notunun Kamuya Açıklanması

Talebe bağlı olan veya talebe bağlı olmayan derecelendirme çalışması sonucunda verilen derecelendirme notu kamuya açıklanır. Yani derecelendirme notu kural olarak kapalı devre bir bilgi olarak tutulmaz; piyasa katılımcılarının erişimine sunulur.

Bu düzenleme, derecelendirme faaliyetinin piyasaya bilgi sunma işleviyle uyumludur. Notun kamuya açıklanması sayesinde yatırımcılar ve diğer ilgililer, derecelendirme sonucunu karar süreçlerinde kullanabilir.

4) Borsada İşlem Gören ve Görmeyen İşletmeler Bakımından Bildirim Düzeni

Türkiye’de kurulan derecelendirme kuruluşlarının, not vermeleri, notu izlemeleri ve güncellemelerine ilişkin bilgileri belirli usullerle bildirmeleri gerekir. Eğer derecelendirme, sermaye piyasası araçları bir borsada işlem gören bir işletmeyle ilgiliyse, ilgili bilgilerin en seri haberleşme vasıtasıyla, en geç bu bilgilerin oluştuğu günü izleyen iş günü saat 09:00’a kadar kamuya duyurulmak üzere ilgili borsaya ve Kurula iletilmesi zorunludur.

Eğer sermaye piyasası araçları bir borsada işlem görmeyen bir işletmeyle ilgiliyse, aynı bilgiler en seri haberleşme vasıtasıyla en geç bu bilgilerin oluştuğu günü izleyen iş günü Kurula gönderilir.

Bu ayrım, piyasanın örgütlenme yapısına göre kamuyu aydınlatma ve bildirim usulünü farklılaştırmaktadır.

5) Derecelendirme Notunun İzlenmesi

Derecelendirme kuruluşunun görevi notu verip bırakmak değildir. Not kamuya açıklandıktan sonra da kuruluş, müşteriye ve/veya borçluluğu temsil eden sermaye piyasası aracına ilişkin bilgileri düzenli olarak gözden geçirmek zorundadır.

Bu yükümlülük, kredi kalitesinin zaman içinde değişebileceği gerçeğine dayanır. Şirketin mali yapısı, faaliyet koşulları, borçluluk düzeyi veya dış çevre koşulları değişebilir. Bu nedenle derecelendirme notu statik değil, izlenen bir değerlendirme sonucudur.

6) Yeni Bilgiler Işığında Güncelleme Zorunluluğu

Derecelendirme kuruluşu, derecelendirme işlem ve kararlarını etkileyebilecek her türlü bilginin farkında olmak ve gözden geçirme sonucuna bağlı olarak derecelendirme çalışmasını zamanında yeniden değerlendirmek suretiyle verilen notu güncellemek zorundadır.

Buradaki temel ilke, notun yeni bilgi karşısında donuk kalmamasıdır. Eğer yeni gelişmeler kredi riskini etkiliyorsa, notun da bu yeni durumu yansıtacak biçimde gözden geçirilmesi gerekir.

Böylece derecelendirme notu, sadece geçmiş bir tarihin fotoğrafı olmak yerine güncel kredi kalitesine dair yaşayan bir gösterge niteliği taşır.

7) Çalışmanın Sonlandırılması ve Kamuya Açıklama Yükümlülüğü

Derecelendirme notunun kamuya açıklanmasından kaçınmak amacıyla derecelendirme çalışmasına son verilemez. Bu hüküm, sistemin en önemli güvence noktalarından biridir. Çünkü aksi halde olumsuz bir not verilmesi gereken durumlarda çalışmanın sona erdirilmesi yoluyla piyasanın bilgiden mahrum bırakılması mümkün hale gelebilirdi.

Mevzuat bu ihtimali açıkça yasaklamıştır. Yani derecelendirme çalışmasının sonlandırılması, notu kamuya açıklamaktan kaçınmanın aracı olarak kullanılamaz.

8) Çalışmaya Son Verilmesi Halinde Yapılacak Açıklama

Notun kamuya açıklanmasından kaçınma amacı dışındaki hallerde derecelendirme çalışmasına son verilmesi mümkündür. Ancak bu durumda da derecelendirme kuruluşu, çalışmanın sona erdiğini kamuya açıklamak zorundadır.

Yapılacak açıklamada, derecelendirme notunun en son ne zaman gözden geçirildiği ve derecelendirme çalışmasına neden son verildiği hususlarına yer verilir. Böylece piyasa katılımcıları yalnızca çalışmanın sona erdiğini değil, bunun çerçevesini ve son güncel değerlendirme tarihini de öğrenmiş olur.

9) Talebe Bağlı ve Talebe Bağlı Olmayan Notlar Bakımından Ortak İlke

Talebe bağlı olan veya talebe bağlı olmayan derecelendirme çalışmaları arasında notun açıklanması bakımından temel yaklaşım aynıdır. Her iki durumda da verilen derecelendirme notu kamuya açıklanır.

Bu düzenleme, derecelendirmenin piyasaya bağımsız bilgi sunma işlevini güçlendirir. Notun kaynağı müşteri talebi olsun veya olmasın, piyasa açısından önemli olan bağımsız değerlendirme sonucunun duyurulmasıdır.

10) Notun İzlenmesi ve Güncellenmesinin Piyasa Disiplini Açısından Önemi

Derecelendirme notunun düzenli biçimde izlenmesi ve güncellenmesi, kredi kalitesindeki bozulma veya iyileşmenin piyasaya zamanında yansıtılmasına yardımcı olur. Bu da yatırımcıların güncel bilgiyle karar verebilmesini sağlar.

Eğer not verildikten sonra hiç gözden geçirilmezse, piyasadaki bilgi eskiyebilir ve yatırımcılar yanıltıcı bir güven duygusuyla hareket edebilir. Bu nedenle izleme ve güncelleme mekanizması, derecelendirme sisteminin yaşayan ve dinamik yönünü temsil eder.

Final Özet

• Derecelendirme notu tek bir uzman tarafından değil, derecelendirme komitesi tarafından verilir.
• Not verilirken ilgili tüm bilgiler dikkate alınır ve yayımlanan metodolojiye uyulur.
• Talebe bağlı veya talebe bağlı olmayan derecelendirme sonucunda verilen not kamuya açıklanır.
• Borsada işlem gören işletmeler için bildirim ilgili borsaya ve Kurula yapılır.
• Borsada işlem görmeyen işletmeler için bildirim Kurula yapılır.
• Not kamuya açıklandıktan sonra düzenli biçimde izlenmelidir.
• Yeni bilgiler ve gelişmeler ışığında not zamanında güncellenmelidir.
• Notu kamuya açıklamaktan kaçınmak amacıyla derecelendirme çalışmasına son verilemez.
• Çalışma sona erdirilirse bunun nedeni ve notun en son gözden geçirilme tarihi kamuya açıklanır.