Kredi Derecelendirme

Ortaklar, Yöneticiler ve Derecelendirme Kadrosunda Aranan Nitelikler

Ortaklar, Yöneticiler ve Derecelendirme Kadrosunda Aranan Nitelikler

Derecelendirme faaliyetinin güvenilir olması yalnızca şirketin hukuki yapısına değil, bu faaliyeti yürüten kişilerin niteliğine de bağlıdır. Bu nedenle mevzuat, derecelendirme kuruluşlarının ortakları, yöneticileri, kontrolörleri, derecelendirme uzmanları ve derecelendirme komitesi üyeleri için ayrıntılı nitelik şartları öngörmüştür.

Bu şartlar; dürüstlük, adli sicil temizliği, mesleki deneyim, eğitim düzeyi, lisans sahibi olma ve bazı görevlerde tam zamanlı çalışma gibi unsurları kapsar. Ayrıca yabancı uyruklu uzmanlar ve komite üyeleri için alternatif yeterlilik yolları da kabul edilmiştir.

1) Kimler İçin Nitelik Şartı Aranır?

Mevzuat yalnızca derecelendirme uzmanlarını değil, derecelendirme kuruluşunun ortaklarını, yöneticilerini, kontrolörlerini, derecelendirme uzmanlarını, derecelendirme komitesi üyelerini ve tüzel kişi ortakların yönetim kurulu üyelerini de kapsayacak şekilde nitelik şartları öngörmektedir.

Bunun nedeni, derecelendirme faaliyetinin sadece teknik analiz yapan kişilerden ibaret olmamasıdır. Ortaklık yapısı, yönetim kadrosu ve karar mekanizmalarında yer alan kişiler de bağımsızlık, dürüstlük ve güvenilirlik bakımından önem taşır.

Bu nedenle mevzuat, yalnızca mesleki yeterliliği değil, aynı zamanda itibari ve hukuki güvenilirliği de aranan bir unsur haline getirmiştir.

2) Ortaklar, Yöneticiler ve Kadro İçin Aranan Genel Güvenilirlik Şartları

Derecelendirme kuruluşunun ortakları, yöneticileri, kontrolörü, derecelendirme uzmanları ve derecelendirme komitesi üyeleri ile tüzel kişi ortakların yönetim kurulu üyelerinin belirli güvenilirlik koşullarını taşıması gerekir.

Bunlar arasında; kendileri veya sınırsız sorumlu ortak oldukları şirketler hakkında iflas kararı verilmemiş ve konkordato ilan edilmemiş olması önemli bir şarttır. Ayrıca sermaye piyasası mevzuatı veya ilgili diğer mevzuat uyarınca, faaliyet yetkisi iptal edilmiş ya da listeden çıkarılmış işletmelerde, iptale neden olan faaliyetlerde sorumluluklarının tespit edilmemiş olması gerekir.

Bunun yanında, Sermaye Piyasası Kanunu’na muhalefetten dolayı mahkumiyet kararı bulunmaması, bankacılık mevzuatı, suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesine ilişkin mevzuat ve ödünç para verme işleri hakkındaki mevzuata aykırılıktan hüküm giymemiş olunması da aranır.

3) Yüz Kızartıcı Suçlar ve Yasaklılık Hali

Mevzuat, taksirli suçlar hariç olmak üzere, iki yıl veya daha uzun süreli hapis gerektiren suçlar ile zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, vergi kaçakçılığı ve benzeri suçlardan hüküm giyilmemiş olmasını aramaktadır.

Ayrıca Kanunun ilgili maddeleri uyarınca sermaye piyasasında işlem yapmalarının yasaklanmamış olması da gerekir. Bu şartlar, derecelendirme faaliyetinin dürüstlük ve güven esasına dayanmasının doğal sonucudur.

Burada sınav bakımından önemli olan nokta, teknik bilgi kadar etik ve hukuki güvenilirliğin de zorunlu görülmesidir.

4) Derecelendirme Uzmanlarında Aranan Eğitim Şartı

Derecelendirme uzmanlarının, lisans düzeyinde en az dört yıllık eğitim veren kurumlardan diploma almış olmaları gerekir. Bu şart, uzmanlık görevini yerine getirecek kişilerin temel akademik donanıma sahip olmasını amaçlar.

Derecelendirme faaliyeti; finansal analiz, risk değerlendirmesi, muhasebe ve denetim gibi çok boyutlu bilgi alanlarını içerdiği için, eğitim düzeyinin belirli bir tabanın üzerinde olması zorunlu kabul edilmiştir.

5) Derecelendirme Uzmanlarında Aranan Mesleki Tecrübe

Derecelendirme uzmanlarının; ekonomi, maliye, muhasebe, finans, denetim, iç kontrol, istatistik, risk değerlemesi ve yönetimi, finansal analiz, derecelendirme, değerleme, kurumsal yönetim alanlarında veya bu alanlarla ilgili hukuk dallarının en az birinde uzman düzeyinde ya da öğretim görevlisi, öğretim üyesi veya yönetici olarak en az üç yıllık deneyime sahip bulunmaları gerekir.

Bu şart, derecelendirme faaliyetinin yalnızca teorik bilgiyle yürütülemeyeceğini, uygulama deneyiminin de zorunlu görüldüğünü ortaya koyar. Özellikle finansal kararların değerlendirilmesinde saha bilgisi ve analiz pratiği önemlidir.

6) Derecelendirme Uzmanlarında Lisans Şartı

Derecelendirme uzmanlarının, Kurulun lisanslamaya ilişkin düzenlemeleri çerçevesinde kredi derecelendirme uzmanlığı veya kurumsal yönetim derecelendirme uzmanlığı lisans belgesi almış olmaları zorunludur.

Bu şart, uzmanların yalnızca genel mesleki tecrübeye değil, derecelendirme alanına özgü resmi lisans yeterliliğine de sahip olmasını sağlar. Böylece piyasa, belirli standartlardan geçmiş uzman kadro tarafından hizmet almış olur.

7) Kontrolör ve Derecelendirme Komitesi Üyelerinde Aranan Şartlar

Derecelendirme komitesi üyelerinin ve kontrolörün de lisans düzeyinde en az dört yıllık eğitim veren kurumlardan diploma almış olmaları gerekir. Ancak mesleki deneyim bakımından bunlar için daha yüksek bir eşik öngörülmüştür.

Kontrolör ve komite üyelerinin, ekonomi, maliye, muhasebe, finans, denetim, iç kontrol, istatistik, risk değerlemesi ve yönetimi, finansal analiz, derecelendirme, değerleme, kurumsal yönetim alanlarında veya ilgili hukuk dallarından en az birinde uzman düzeyinde ya da öğretim görevlisi, öğretim üyesi veya yönetici olarak en az beş yıllık deneyime sahip bulunmaları gerekir.

Ayrıca bunların da Kurulun lisanslamaya ilişkin düzenlemeleri çerçevesinde ilgili lisans belgesini almış olması zorunludur.

8) Tam Zamanlı Çalışma Esası

Derecelendirme komitesi üyeleri, kontrolör ve derecelendirme uzmanlarının derecelendirme kuruluşunda tam zamanlı olarak görev yapmaları esastır. Bu kural, görevlerin ciddiyet ve süreklilik içinde yerine getirilmesini amaçlar.

Bununla birlikte tam zamanlılık esası, yarı zamanlı eğitmen, öğretim üyesi veya öğretim görevlisi olarak görev alınmasına engel değildir. Yani akademik faaliyet ile tam zamanlılık ilkesi arasında mevzuat kontrollü bir istisna tanımıştır.

9) Yabancı Uyruklu Derecelendirme Uzmanları İçin Alternatif Yeterlilik

Yabancı uyruklu gerçek kişiler bakımından lisans şartı, bazı alternatif yollarla sağlanmış sayılabilir. Bunlardan biri, uluslararası kabul görmüş ve Kurulca tanınan ve duyurulan bir kuruluştan, Kurulun lisanslama düzenlemeleri çerçevesinde ileri düzey lisansa tekabül eden sertifika alınmış olmasıdır.

Diğer yol ise, kredi derecelendirme ya da kurumsal yönetim ilkelerine uyum derecelendirmesi alanlarında yurt dışında faaliyet gösteren ve merkezinin bulunduğu ülkenin ilgili otoritesi tarafından tanınmış veya yetkilendirilmiş olan derecelendirme kuruluşlarında en az beş yıl çalışıldığının belgelendirilmesidir.

Bu şartlar gerçekleştiğinde, yabancı uyruklu uzman bakımından lisans şartı sağlanmış kabul edilir. Ayrıca bu şekilde görevlendirilen yabancı uzman sayısı, toplam derecelendirme uzmanı sayısının yüzde ellisini aşamaz.

10) Yabancı Uyruklu Komite Üyeleri İçin Alternatif Yeterlilik

Derecelendirme komitesinde yer alacak yabancı uyruklu gerçek kişiler için de lisans şartı bakımından alternatif bir düzenleme öngörülmüştür. Buna göre, uluslararası kabul görmüş ve Kurulca tanınan bir kuruluştan ileri düzey lisansa tekabül eden sertifika alınması veya yurt dışında faaliyet gösteren ve ilgili otorite tarafından tanınmış ya da yetkilendirilmiş derecelendirme kuruluşlarında en az sekiz yıl çalışıldığının belgelendirilmesi halinde lisans şartı sağlanmış sayılır.

Ayrıca bu şekilde görevlendirilen yabancı uyruklu derecelendirme komitesi üyesi sayısı, toplam komite üye sayısının üçte birini aşamaz. Bu düzenleme, yabancı uzmanlığa kapı açarken kadronun genel yapısında denge korunmasını amaçlamaktadır.

11) Kontrolör, Uzman ve Komite İçin Asgari Kadro Yapısı

Derecelendirme kuruluşlarının yetkilendirilme ve listeye alınma koşulları arasında, Tebliğde belirtilen niteliklere sahip asgari kadro yapısı da yer alır. Buna göre en az bir kontrolör görevlendirilmesi, en az iki derecelendirme uzmanı istihdam edilmesi ve en az üç derecelendirme komitesi üyesinin görevlendirildiği bir derecelendirme komitesi oluşturulması gerekir.

Bu şartlar, derecelendirme faaliyetinin tek kişilik bir yapıdan ibaret olmamasını, iç kontrol ve kolektif karar mekanizması içinde yürütülmesini sağlamayı amaçlar.

Final Özet

• Nitelik şartları ortaklar, yöneticiler, kontrolör, uzmanlar, komite üyeleri ve tüzel kişi ortakların yönetim kurulu üyeleri için aranır.
• İflas, konkordato, belirli mahkumiyetler ve sermaye piyasasında yasaklılık halleri nitelik engelidir.
• Derecelendirme uzmanı için en az 4 yıllık lisans eğitimi gerekir.
• Derecelendirme uzmanı için ilgili alanlarda en az 3 yıl deneyim aranır.
• Kontrolör ve komite üyeleri için ilgili alanlarda en az 5 yıl deneyim aranır.
• Uzman, kontrolör ve komite üyeleri ilgili lisans belgesine sahip olmalıdır.
• Komite üyeleri, kontrolör ve uzmanlar için tam zamanlı çalışma esastır.
• Yabancı uzman için alternatif lisans yeterliliğinde 5 yıllık deneyim yolu vardır.
• Yabancı komite üyesi için alternatif lisans yeterliliğinde 8 yıllık deneyim yolu vardır.
• Yabancı uzman oranı toplam uzmanların %50’sini, yabancı komite üyesi oranı toplam komitenin 1/3’ünü aşamaz.