Kredi Derecelendirme

Derecelendirme Kuruluşlarının Kuruluş ve Yetkilendirme Şartları

Derecelendirme Kuruluşlarının Kuruluş ve Yetkilendirme Şartları

Sermaye piyasasında derecelendirme faaliyetinin güvenilir biçimde yürütülebilmesi için, bu faaliyeti gerçekleştirecek kuruluşların belirli kuruluş ve yetkilendirme şartlarını taşıması gerekir. Mevzuat, derecelendirme faaliyetini sıradan bir ticari faaliyet olarak görmemekte; belirli örgütsel, mali ve hukuki koşullara bağlamaktadır.

Bu nedenle Türkiye’de kurulacak derecelendirme kuruluşlarının nasıl bir şirket yapısına sahip olması gerektiği, hangi asgari şartları taşıyacağı, Kurulca yetkilendirilme mantığının nasıl işlediği ve uluslararası derecelendirme kuruluşlarının hangi esaslarla kabul edildiği bu bölümün temel konusunu oluşturur.

1) Türkiye’de Kurulacak Derecelendirme Kuruluşlarının Hukuki Yapısı

Derecelendirme faaliyetinde bulunmak üzere Türkiye’de kurulacak derecelendirme kuruluşlarının anonim şirket şeklinde kurulmuş olmaları gerekir. Bu şart, mevzuatın açık aradığı temel kuruluş koşullarından biridir.

Anonim şirket yapısı, sermaye piyasası faaliyetlerinin kurumsal çerçevede, daha şeffaf ve daha denetlenebilir bir yapıda yürütülmesi bakımından önem taşır. Derecelendirme faaliyetinin piyasa güveni ile doğrudan ilişkili olması nedeniyle, şirket yapısının belirli bir kurumsallık düzeyini taşıması beklenir.

2) Pay Yapısı: Nama Yazılı Hisse Senetleri

Türkiye’de kurulacak derecelendirme kuruluşlarının hisse senetlerinin tamamının nama yazılı olması gerekir. Bu şart, ortaklık yapısının şeffaf biçimde izlenebilmesi bakımından önemlidir.

Nama yazılı pay yapısı sayesinde, kuruluşun ortaklarının kim olduğu ve pay sahipliği yapısının nasıl şekillendiği daha açık biçimde takip edilebilir. Derecelendirme faaliyeti güven ve bağımsızlık üzerine kurulu olduğundan, ortaklık yapısının belirsiz veya izlenemez olmaması gerekir.

3) Ticaret Unvanında Derecelendirme İbaresinin Bulunması

Derecelendirme faaliyetinde bulunmak üzere kurulacak şirketlerin ticaret unvanlarında derecelendirme ibaresinin bulunması gerekir. Bu şart, kuruluşun faaliyet alanının dışarıya açık biçimde anlaşılmasını sağlar.

Böylece piyasada faaliyet gösteren diğer yapılardan ayrışma sağlanır ve kuruluşun hangi işlev için kurulduğu unvan düzeyinde dahi görünür hale gelir. Bu da şeffaflık ve tanımlanabilirlik bakımından önemli kabul edilir.

4) Faaliyet Konusunun Münhasıran Derecelendirme Olması

Türkiye’de kurulacak derecelendirme kuruluşlarının, münhasıran derecelendirme ve derecelendirme ile ilgili alanlarda faaliyet göstermeleri gerekir. Esas sözleşmelerinin de buna uygun biçimde düzenlenmiş olması zorunludur.

Bu şartın amacı, derecelendirme faaliyetinin başka ticari alanlarla karışmasını önlemek ve çıkar çatışması ihtimallerini azaltmaktır. Derecelendirme kuruluşunun çok farklı ticari faaliyetlerle meşgul olması, bağımsızlık ve tarafsızlık bakımından risk yaratabilir.

Bu nedenle mevzuat, kuruluşun faaliyet alanını dar ve belirli tutarak derecelendirme işlevinin kurumsal saflığını korumayı amaçlamaktadır.

5) Asgari Ödenmiş Sermaye Şartı

Türkiye’de kurulacak derecelendirme kuruluşlarının ödenmiş sermayelerinin en az 200.000 Türk Lirası olması gerekir. Mevzuatta bu tutarın, her yıl T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığınca ilan edilen yeniden değerleme oranı dikkate alınarak Kurulca yeniden belirlenebileceği de kabul edilmiştir.

Asgari sermaye şartı, kuruluşun faaliyetini belli bir mali güç ve ciddiyet içinde sürdürebilmesi amacı taşır. Çünkü derecelendirme faaliyeti, nitelikli insan kaynağı, teknik altyapı, kayıt düzeni ve kurumsal organizasyon gerektiren bir faaliyettir.

6) Kurulun Başvurularda Ek Bilgi ve Belge İsteme Yetkisi

Yetkilendirme başvurularının değerlendirilmesi sırasında, Kurul gerekli görmesi halinde ek bilgi ve belge isteyebilir. Bu durum, yetkilendirme sürecinin yalnızca şekli bir başvurudan ibaret olmadığını gösterir.

Başka bir ifadeyle, başvuru sahibinin yalnızca ilk aşamada sunduğu belgeler değil, Kurulun gerekli gördüğü ek açıklamalar ve ek kanıtlar da değerlendirme sürecinin parçası olabilir. Bu yetki, denetim ve uygunluk değerlendirmesinin etkinliği açısından önemlidir.

7) Kurulca Yetkilendirilme Mantığı

Türkiye’de derecelendirme faaliyetinde bulunabilmek için, sadece şirket kurulmuş olması yeterli değildir. Kurul tarafından yetkilendirilmiş olmak gerekir. Bu nedenle kuruluş şartlarının sağlanması ile faaliyet yetkisinin verilmesi birbirinden bağlantılı ama ayrı aşamalardır.

Sermaye piyasasında derecelendirme faaliyeti, Türkiye’de kurulan ve derecelendirme faaliyetinde bulunmak üzere Kurulca yetkilendirilen derecelendirme kuruluşları tarafından yürütülebilir. Bu yetkilendirme, piyasa güvenliği bakımından filtre işlevi görür.

Ayrıca kredi derecelendirme ve kurumsal yönetim derecelendirmesi faaliyetlerinin ayrı ayrı yetkilendirmeye tabi olduğunu da unutmamak gerekir. Aynı kuruluş gerekli şartları sağlaması halinde her iki alanda da faaliyet gösterebilir; ancak bu durum ayrı organizasyon yapılanmasını gerektirir.

8) Türkiye’de Faaliyeti Kabul Edilen Uluslararası Derecelendirme Kuruluşları

Sermaye piyasasında derecelendirme faaliyeti yalnızca Türkiye’de kurulan kuruluşlar tarafından yürütülmez. Kurul tarafından Türkiye’de derecelendirme faaliyetinde bulunması kabul edilen uluslararası derecelendirme kuruluşları da bu alanda faaliyet gösterebilir.

Kurul, Tebliğe göre derecelendirme faaliyeti yapabilecek uluslararası derecelendirme kuruluşlarını başvuru üzerine değerlendirir. Bu değerlendirmede faaliyetin kapsamı ve süresi, müşterileri, faaliyet gösterilen ülkeler, bu ülkelerin yetkili otoriteleri tarafından kabul görüp görmedikleri ve kuruluşun kredibilitesi gibi ölçütler dikkate alınır.

Uygun bulunan kuruluşlar, Kurulca kabul edilen uluslararası derecelendirme kuruluşu olarak listeye alınır.

9) Türkiye’de Temsilci Bulundurma Yükümlülüğü

Kurulca kabul edilen uluslararası derecelendirme kuruluşları, Türkiye’de gerçekleştirecekleri derecelendirme faaliyetleri ile ilgili kamuya açıklama ve bildirim yükümlülüklerinin Tebliğ hükümlerine uygun şekilde yerine getirilmesini sağlamak üzere Türkiye’de bir temsilci bulundurmak zorundadır.

Bu düzenleme, uluslararası kuruluşların Türkiye piyasasında faaliyet gösterirken yerel düzenleme ve bildirim sisteminden kopuk kalmamasını amaçlar. Böylece Kurulun gözetim ve denetim kapasitesi korunur.

10) Uluslararası Kuruluşlarla Bağlantılı Yapıların Durumu

Kurulca kabul edilen uluslararası derecelendirme kuruluşlarının bağlı ortaklığı veya iştiraki olarak ya da bu kuruluşlarla bilgi paylaşım sözleşmesi çerçevesinde derecelendirme faaliyetinde bulunmak isteyen kuruluşlar da Tebliğ hükümleri çerçevesinde yetkilendirilmeleri halinde Türkiye’de derecelendirme faaliyetinde bulunabilir.

Bu durumda söz konusu kuruluşlar, Kurulca yetkilendirilen derecelendirme kuruluşları olarak Tebliğ hükümlerine tabi olurlar. Yani uluslararası bir ağla bağlantılı olmak, mevzuat dışında ayrıcalıklı ve denetimsiz bir faaliyet alanı yaratmaz.

Final Özet

• Türkiye’de kurulacak derecelendirme kuruluşu anonim şirket olmalıdır.
• Payların tamamı nama yazılı olmalıdır.
• Ticaret unvanında derecelendirme ibaresi bulunmalıdır.
• Kuruluş münhasıran derecelendirme ve ilgili alanlarda faaliyet göstermelidir.
• Asgari ödenmiş sermaye en az 200.000 TL’dir.
• Kurul gerekli görürse ek bilgi ve belge isteyebilir.
• Faaliyet için yalnızca kuruluş yeterli değildir; Kurulca yetkilendirme gerekir.
• Uluslararası derecelendirme kuruluşları Kurulca kabul edilerek listeye alınabilir.
• Kurulca kabul edilen uluslararası kuruluşların Türkiye’de temsilci bulundurması gerekir.
• Uluslararası kuruluşlarla bağlantılı yapılar da Tebliğ çerçevesinde yetkilendirilmek zorundadır.