Kredi Derecelendirme

Derecelendirme Faaliyet İlkeleri ve Metodolojik Disiplin

Derecelendirme Faaliyet İlkeleri ve Metodolojik Disiplin

Derecelendirme faaliyetinin güvenilirliği yalnızca not sonucuna değil, o sonuca hangi yöntemle ulaşıldığına da bağlıdır. Bu nedenle mevzuat, derecelendirme kuruluşlarının çalışma usulünü ayrıntılı ilkelere bağlamıştır. Derecelendirme kuruluşları, keyfi ve dağınık değerlendirme yapamaz; sistematik metodolojiye, yazılı rehbere, güvenilir bilgiye ve düzenli belge-kayıt altyapısına dayanmak zorundadır.

Bu bölümde metodolojik disiplinin neden önemli olduğu, derecelendirme sürecinde hangi araç ve ilkelere dayanılması gerektiği, uzman tahsisi ve kaynak yeterliliği ile yüksek kaliteli hizmet sunma yükümlülüğünün nasıl kurulduğu ele alınmaktadır.

1) Kamuya Açıklanan Metodolojiye Uygun Çalışma Zorunluluğu

Derecelendirme kuruluşları, derecelendirme çalışmalarını kamuya açıkladıkları metodolojiye uygun olarak yürütmek zorundadır. Bu ilke, derecelendirme sürecinin öngörülebilir ve denetlenebilir olmasını sağlar. Kuruluşun kamuya başka, uygulamada başka yöntem kullanması kabul edilmez.

Metodolojiye uygunluk, yalnızca genel prensiplere bağlı kalmak anlamına gelmez. Aynı zamanda eldeki tüm mevcut bilgileri kullanmayı ve değerlendirmeyi de kapsar. Böylece derecelendirme notu, rastlantısal veya parçalı bilgiye değil, sistematik biçimde toplanmış ve işlenmiş bilgiye dayanır.

2) Yazılı Rehber Hazırlama ve Kullanma Yükümlülüğü

Derecelendirme kuruluşları, uyguladıkları metodolojiyi hayata geçirmek amacıyla yazılı bir rehber hazırlamak, bu rehberi kullanmak ve uygulamayı izlemek zorundadır. Bu düzenleme, metodolojinin yalnızca teorik bir açıklama olarak kalmamasını amaçlar.

Yazılı rehber, derecelendirme sürecinde çalışanların hangi adımları izleyeceğini, hangi bilgi kaynaklarının dikkate alınacağını ve hangi değerlendirme çerçevesinin kullanılacağını somutlaştırır. Böylece kişiden kişiye değişen uygulama riski azaltılır ve kurumsal standartlaşma sağlanır.

3) Özenli ve Sistematik Metodoloji Kullanımı

Derecelendirme kuruluşları çalışmalarında tarafsız bir doğrulama sunacak özenli ve sistematik bir derecelendirme metodolojisi kullanmak zorundadır. Buradaki temel amaç, not verme sürecinin keyfiliğe kapalı, mantıksal ve tekrarlanabilir bir yapıda işlemesidir.

Özenli ve sistematik metodoloji, aynı nitelikteki olayların aynı değerlendirme mantığı içinde ele alınmasını sağlar. Bu da hem derecelendirilen taraflar bakımından adalet duygusunu destekler hem de yatırımcı nezdinde güven oluşturur.

4) Belge ve Kayıt Düzeni Oluşturma

Derecelendirme kuruluşları, derecelendirmeye ilişkin oluşturdukları görüşleri destekleyecek bir belge ve kayıt düzeni kurmak zorundadır. Bu ilke, derecelendirme sonucunun geriye dönük olarak izlenebilmesini ve gerektiğinde denetlenebilmesini sağlar.

Belge ve kayıt düzeni olmadan verilen bir notun hangi bilgi ve değerlendirmeye dayandığı açık biçimde gösterilemez. Bu nedenle kayıt altyapısı, metodolojik disiplinin ayrılmaz bir parçasıdır. Notun nasıl oluştuğu, hangi verilere dayanıldığı ve hangi değerlendirme adımlarının izlendiği kurumsal hafızada tutulmalıdır.

5) Yanlış ve Yanıltıcı Nitelikte Çalışmadan Kaçınma

Derecelendirme kuruluşları, müşteri ve/veya borçluluğu temsil eden sermaye piyasası aracı hakkında yanlış ve yanıltıcı nitelikte olabilecek bir derecelendirme çalışması yapmaktan kaçınmak zorundadır. Bu ilke, yalnızca kasıtlı yanıltmayı değil, yetersiz inceleme sonucu ortaya çıkabilecek hatalı değerlendirmeleri de önlemeyi amaçlar.

Dolayısıyla kuruluşun görevi yalnızca not üretmek değil, aynı zamanda bu notun yanıltıcı olmamasını sağlayacak dikkat ve özeni göstermektir.

6) Çalışma Ekibinin Süreklilik ve Tarafsızlık Esasına Göre Oluşturulması

Derecelendirme kuruluşları çalışma ekibini, derecelendirme sürecinde devamlılığı ve tarafsızlığı sağlayacak şekilde oluşturmak zorundadır. Burada önemli olan, ekip yapısının hem teknik yeterliliği hem de süreç içindeki bağımsızlığı koruyacak biçimde kurulmasıdır.

Süreklilik, derecelendirme sürecinin dağınık ve kesintili bir kadro ile yürütülmesini önler. Tarafsızlık ise değerlendirmeyi bozabilecek dış etkilerden ve iç çıkar çatışmalarından uzak bir çalışma ortamını ifade eder.

7) Yeterli Kaynak Tahsisi ve Nitelikli Uzman Görevlendirme

Derecelendirme kuruluşları, yapılan derecelendirmenin yüksek kalitede olmasını teminen yeterli kaynak tahsis etmek zorundadır. Bu kaynak yalnızca mali kaynak anlamına gelmez; insan kaynağı, teknik altyapı, veri erişimi ve süreç yönetimi kapasitesi de buna dahildir.

Ayrıca derecelendirme kuruluşu, derecelendirme çalışmasını yapma veya çalışmaya devam edip etmeme kararı verirken, söz konusu işe yeterli mesleki niteliklere sahip derecelendirme uzmanı tahsis edilip edilemeyeceğini değerlendirmek zorundadır. Yani kuruluş, uzman kapasitesinin yetmediği ya da nitelikli hizmet sunamayacağı bir işi üstlenmemelidir.

Bu yükümlülük, yüksek kaliteli hizmet sunma ilkesinin somut görünümüdür.

8) Kamuya Açıklanmayan veya Yetersiz Açıklanan Risklerin Dikkate Alınması

Derecelendirme kuruluşları, müşterinin kamuya açıklaması gereken bilgilerden zamanında açıklanmayan veya yetersiz açıklananları ve müşterinin faaliyetlerini önemli ölçüde etkileyen diğer finansal ve idari riskleri derecelendirme çalışmasında dikkate almak zorundadır.

Bu düzenleme, derecelendirmenin sadece görünür ve düzenli biçimde açıklanmış bilgilere bakılarak yapılmadığını gösterir. Bilginin eksikliği de başlı başına bir risk göstergesi olabilir. Bu nedenle açıklanmayan ya da yetersiz açıklanan hususlar da not sürecinde önem taşır.

9) Bağımsız Denetimden Geçmiş Finansal Bilgileri Esas Alma

Derecelendirme kuruluşları, derecelendirme çalışmasında bağımsız denetimden geçmiş finansal bilgileri esas almak zorundadır. Bu ilke, kullanılan finansal verilerin güvenilirliğini artırmayı amaçlar. Çünkü bağımsız denetimden geçmiş bilgiler, denetlenmemiş verilere göre daha yüksek güven düzeyi sunar.

Ayrıca derecelendirme kuruluşu, yararlanılan bütün kaynakların güvenilir olduğundan emin olmak zorundadır. Böylece derecelendirme notu, doğruluğu tartışmalı ya da kaynağı belirsiz veriler yerine, güvenilir ve doğrulanabilir bilgi tabanına oturtulmuş olur.

10) Uluslararası Kuruluş Metodolojisine Uyum ve Sembol Kullanımı

Uluslararası bir derecelendirme kuruluşu ile bilgi paylaşımı sözleşmesi yapılması halinde, derecelendirme kuruluşu söz konusu kuruluşun metodolojisine uymak ve aynı sembolleri kullanmak zorundadır.

Bu hüküm, uluslararası bağlantılı yapılarda metodolojik uyumu ve not sistemindeki bütünlüğü korumayı amaçlar. Böylece kullanılan sembollerin ve değerlendirme yapısının piyasa nezdinde anlam karışıklığı yaratmaması sağlanır.

11) Yüksek Kaliteli Hizmet Sunma Yükümlülüğü

Tüm bu ilkelerin ortak amacı, derecelendirme hizmetinin yüksek kaliteyle sunulmasıdır. Mevzuat, derecelendirme kuruluşlarının yalnızca biçimsel koşulları sağlamasını değil, fiilen nitelikli ve güvenilir bir hizmet üretmesini istemektedir.

Bu nedenle metodolojik disiplin, belge düzeni, güvenilir kaynak kullanımı, nitelikli uzman tahsisi ve yeterli kaynak ayrılması birbirinden bağımsız konular değildir. Bunların tamamı, yüksek kaliteli derecelendirme hizmetinin parçalarıdır.

Final Özet

• Derecelendirme çalışması kamuya açıklanan metodolojiye uygun yürütülmelidir.
• Yazılı rehber hazırlanmalı, kullanılmalı ve uygulama izlenmelidir.
• Özenli ve sistematik metodoloji kullanılması zorunludur.
• Derecelendirme görüşünü destekleyecek belge ve kayıt düzeni kurulmalıdır.
• Yanlış ve yanıltıcı nitelikte çalışmadan kaçınılmalıdır.
• Çalışma ekibi süreklilik ve tarafsızlık sağlayacak biçimde oluşturulmalıdır.
• Yeterli kaynak ayrılmalı ve nitelikli uzman tahsis edilmelidir.
• Zamanında açıklanmayan veya yetersiz açıklanan bilgiler ile önemli riskler dikkate alınmalıdır.
• Bağımsız denetimden geçmiş finansal bilgiler esas alınmalıdır.
• Yararlanılan tüm kaynakların güvenilir olması gerekir.
• Uluslararası bilgi paylaşımı sözleşmesinde ilgili kuruluşun metodolojisine ve sembollerine uyulmalıdır.