Kredi Derecelendirme

Finansal Tablo Makyajları ve Erken Uyarı Sinyalleri

Finansal Tablo Makyajları ve Erken Uyarı Sinyalleri

Kredi analizinde yalnızca finansal tablo okumak yetmez; o tabloların ne kadar gerçeği yansıttığını da sorgulamak gerekir. Çünkü bazı kredi müşterileri finansal durumlarını olduğundan daha güçlü gösterebilmek için finansal tablolar üzerinde çeşitli makyajlama işlemleri yapabilir. Özellikle denetimden geçmemiş mali tablolar bu bakımdan daha dikkatli incelenmelidir.

Bu tür makyajlar, firmanın gerçek risk profilini saklayabilir ve finansal oranları olduğundan olumlu gösterebilir. Bu nedenle kredi analizinde yalnızca oranlara bakmak değil, bu oranların nasıl oluştuğunu anlamak gerekir. Aynı zamanda bilanço, gelir tablosu ve nakit akım tablosunda görülen bazı bozulmalar, kredi riskinin artacağını önceden haber veren erken uyarı sinyalleri olarak değerlendirilmelidir.

1) Finansal Tablo Makyajı Nedir?

Finansal tablo makyajı, işletmenin gerçek mali durumunu olduğundan daha iyi gösterecek biçimde tablo kalemlerinin sunulması veya bazı kayıtların gerçeğe uygun olmayan şekilde sınıflandırılmasıdır. Buradaki temel amaç çoğu zaman kârlılığı, likiditeyi veya borçluluk görünümünü olduğundan olumlu göstermektir.

Makyajlı tablolardan hesaplanan oranlar da doğal olarak yanıltıcı hale gelir. Bu yüzden kredi analisti, yüksek kâr, güçlü likidite veya düşük borçluluk görüntüsünü doğrudan kabul etmemeli; bu sonucun hangi muhasebe ve kayıt yapısından doğduğunu ayrıca sorgulamalıdır.

2) Kârı Yüksek Gösterme Amaçlı Makyajlar

Finansal tablo makyajlarının önemli bir bölümü, kârlılığı olduğundan yüksek göstermeye yöneliktir. Bunların başında finansal giderlerin aktifleştirilmesi gelir. Eğer finansman giderleri olması gerektiği gibi gider yazılmak yerine stoklara veya sabit varlıklara yüklenirse, dönem gideri azalır ve net kâr gerçekte olması gerekenden yüksek görünür.

Finansman giderleri stoklarda aktifleştirildiğinde stok devir hızı yavaş, brüt kâr marjı ise yüksek görünebilir. Finansman gideri düşük kaydedildiği için net kâr marjı da olduğundan daha güçlü hesaplanır. Eğer aynı işlem sabit varlıklarda yapılırsa bu kez sabit varlık devir hızı ve faaliyet kâr marjı olumlu görünebilir.

Bir diğer örnek amortisman giderlerinin ayrılmamasıdır. Bazı işletmeler sabit varlık yatırımlarını yapılmakta olan yatırımlarda tutmaya devam ederek ya da dönem giderleri içinde amortismana yer vermeyerek kârı yapay biçimde yüksek gösterebilir.

3) Grup İçi İşlemlerle Yapılan Makyajlar

Grup içerisinde defter değeri üzerinde sabit varlık veya iştirak satışı yapılması da makyajlama örneklerinden biridir. Bu durumda dışarıya gerçek bir satış olmadığı halde muhasebe kayıtlarında satış ve kâr görüntüsü oluşabilir. Tahsil edilmeyen varlık bedeli ise çoğu zaman gruptan alacak olarak görünür.

Böyle bir yapı, firmanın gerçek operasyonel performansı yerine grup içi işlemlerle şişirilmiş bir görünüm yaratabilir. Kredi analistinin özellikle ilişkili taraf işlemlerini, alacakların niteliğini ve tahsil kabiliyetini dikkatle incelemesi gerekir.

4) Likiditeyi Yüksek Gösterme Amaçlı Makyajlar

Bazı makyajlar ise doğrudan likiditeyi olduğundan daha iyi göstermek amacı taşır. Uzun vadeli finansal borcun kısa vadeli kısmının ilgili hesaplarda gösterilmemesi bunlardan biridir. Böylece kısa vadeli yükümlülükler olduğundan düşük görünür ve cari oran gibi göstergeler yapay biçimde iyileşir.

Bir başka önemli örnek finansal borcun kayıtlara hiç yansıtılmamasıdır. Bu durumda bilanço, gerçekte taşıdığı borç yükünü göstermediği için likidite ve mali yapı oranları yanıltıcı hale gelir. Kitapta bu tür olumsuzlukların tespitinde Risk Merkezi kayıtlarının incelenmesinin faydalı olabileceği belirtilmektedir.

Alacak ve borç senetlerinin bugünkü değerleriyle gösterilmemesi de finansal görünümü bozabilir. Ayrıca bilançoda finansal borç bulunmasına rağmen gelir tablosunda faiz giderinin yer almaması da önemli şüphe işaretidir.

5) Finansal Tablo Makyajına Neden Dikkat Edilmelidir?

Çünkü kredi analizi çoğu zaman finansal oranlara dayanır. Eğer oranların hammaddesi olan finansal tablo kalemleri makyajlıysa, analiz sonucu da hatalı olur. Böyle bir durumda kredi veren, gerçekte daha riskli olan firmayı güvenli sanabilir.

Bu nedenle analist sadece oran hesaplayan kişi olmamalı; aynı zamanda tablonun kalitesini, muhasebe tercihlerini, ilişikli taraf işlemlerini, finansman giderlerinin kayıt biçimini ve nakit akımlarının tutarlılığını sorgulayan kişi olmalıdır.

6) Erken Uyarı Sinyalleri Kavramı

Erken uyarı sinyalleri, kredi riskinin ileride bozulabileceğini önceden haber veren finansal işaretlerdir. Amaç, temerrüt gerçekleştikten sonra durumu fark etmek değil, bozulmanın ilk izlerini tablolar üzerinde yakalayabilmektir.

Kitapta bu sinyaller bilanço, gelir tablosu ve nakit akım tablosu başlıkları altında ele alınmaktadır. Böylece kredi riskindeki bozulmanın tek bir tablo üzerinden değil, farklı finansal raporların birlikte okunmasıyla daha erken anlaşılabileceği gösterilmektedir.

7) Bilançoya İlişkin Erken Uyarı Sinyalleri

Bilançoda görülebilecek erken uyarı işaretleri çoğu zaman likidite ve mali yapı bozulmasıyla ilgilidir. Kısa vadeli borçların artması, ticari alacakların tahsil süresinin uzaması, stokların gereğinden fazla büyümesi, öz kaynakların zayıflaması ve finansal borcun hızla yükselmesi bu kapsama girer.

Özellikle dönen varlıkların kalite kaybı önemli bir sinyaldir. Alacaklar büyüyor ama tahsilat zayıflıyorsa veya stoklar şişiyor ama satışa dönüşmüyorsa, bilanço görünürde büyük olsa bile kredi riski artıyor olabilir. Ayrıca kısa vadeli yabancı kaynakların dönen varlıklardan daha hızlı büyümesi, firmanın çevrim baskısı altında kaldığını gösterebilir.

8) Gelir Tablosuna İlişkin Erken Uyarı Sinyalleri

Gelir tablosunda erken uyarı işaretleri çoğu zaman marj bozulması ve sürdürülemez kârlılık görünümü şeklinde ortaya çıkar. Satışlar artmasına rağmen faaliyet kârı geriliyorsa, finansman giderleri yükseliyorsa, esas faaliyet kârlılığı yerine dönemsel veya olağan dışı gelirlerle ayakta kalınıyorsa kredi riski artıyor olabilir.

Özellikle net kârın varlığı tek başına yeterli değildir. Bu kârın faaliyetlerden mi yoksa tek seferlik işlemlerden mi kaynaklandığı, finansman giderlerinin işletme üzerindeki baskısı ve satışların ne kadarının gerçek operasyonel verimliliğe dönüştüğü ayrıca incelenmelidir.

9) Nakit Akım Tablosuna İlişkin Erken Uyarı Sinyalleri

Nakit akım tablosu çoğu zaman en erken ve en güvenilir alarmı veren tablolardan biridir. Çünkü borç ödeme gücü en doğrudan burada görünür. Faaliyetlerden yaratılan nakdin yıllar itibariyle azalması, negatife dönmesi veya açık vermesi, ciddi bir erken uyarı işareti olarak değerlendirilmelidir.

Kitapta vurgulandığı üzere firmanın esas faaliyetlerinden yıllar boyunca nakit yaratması en olumlu durumdur. En olumsuz durum ise faaliyetlerden sürekli açık vermesi ve bu açığın reel bazda büyümesidir. Faaliyetlerden yaratılan nakdin faiz giderlerini karşılamaması halinde, firmanın faiz ödeyebilmek için yeniden borçlanmak zorunda kalabileceği belirtilmektedir. Bu da likiditeyi daha da bozabilir.

Aynı şekilde toplam nakit açığının kısa vadeli finansal borçla ne ölçüde finanse edildiği de önemlidir. Açığın büyük ölçüde kısa vadeli borçla çevrilmesi kırılganlık yaratır.

10) Erken Uyarı Sinyallerinin Birlikte Okunması

Erken uyarı sinyalleri tek bir göstergeden ibaret değildir. Bilançoda alacak ve stok şişmesi, gelir tablosunda marj daralması, nakit akım tablosunda faaliyet nakdinin bozulması birlikte görülüyorsa, kredi riskindeki artış çok daha güçlü biçimde hissedilir.

Bu nedenle kredi analizinde tablo bazlı ayrı ayrı okumalar yapılmalı, ardından bu bulgular bir araya getirilerek firmanın gerçek finansal yönü anlaşılmalıdır. Makyajlı bir gelir tablosu, nakit akım tablosunda yakalanabilir; yapay likidite görüntüsü, bilanço diplerinde veya borç yapısında fark edilebilir.

Final Özet

• Finansal tablo makyajı, şirketi olduğundan daha güçlü gösterecek kayıt ve sunum işlemleridir.
• Finansal giderlerin aktifleştirilmesi ve amortisman ayrılmaması kârı yapay biçimde yükseltebilir.
• Grup içi varlık satışları gerçek performansı olduğundan iyi gösterebilir.
• Uzun vadeli borcun kısa vadeli kısmını gizlemek ve finansal borcu kayda almamak likiditeyi güçlü gösterebilir.
• Bilançoda finansal borç varken gelir tablosunda faiz gideri olmaması önemli bir şüphe işaretidir.
• Erken uyarı sinyalleri bilanço, gelir tablosu ve nakit akım tablosunda birlikte aranmalıdır.
• Alacak ve stok şişmesi bilanço bazlı erken uyarı işareti olabilir.
• Marj bozulması ve faaliyet dışı gelirlerle ayakta kalma gelir tablosu bazlı risk sinyalidir.
• Faaliyetlerden yaratılan nakdin zayıflaması veya negatifleşmesi güçlü bir nakit akım uyarısıdır.
• Kredi riski erken sezilecekse, tabloların sadece sonucu değil oluşum mantığı da analiz edilmelidir.