Muhasebe ve Finansal Raporlama

Tekdüzen Muhasebe Sistemi: Dönen Varlıklar

Tekdüzen Muhasebe Sistemi: Dönen Varlıklar

Tekdüzen Muhasebe Sistemi içinde dönen varlıklar, işletmenin kısa vadeli yapısını anlamak açısından en kritik alanlardan biridir. Çünkü işletmenin günlük faaliyet döngüsü, likiditesi, tahsilat gücü, stok yapısı ve kısa vadeli mali hareketleri büyük ölçüde bu grup hesaplar üzerinden izlenir. Bu bölüm, yalnızca hesap isimlerini ezberletmek için değil; kısa vadeli işletme varlıklarının mantığını bir bütün halinde kurmak için önemlidir.

1) Dönen Varlıkların Tanımı

Dönen varlıklar, işletmenin normal koşullarda bir yıl içinde nakde dönüşmesi beklenen varlıkları ifade eder. Bunlar nakit olarak elde veya bankada tutulan varlıkları kapsayabileceği gibi, normal faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülen varlık unsurlarını da içerebilir.

Bu nedenle dönen varlıklar kavramı yalnızca kasadaki para ile sınırlı değildir. İşletmenin kısa vadede tahsil edeceği alacakları, satacağı stokları, kullanacağı peşin ödenmiş giderleri ve diğer kısa vadeli varlık unsurlarını da kapsar.

Akılda Kalsın:
Dönen varlık = normal koşullarda bir yıl içinde nakde dönüşmesi veya tüketilmesi beklenen varlık

2) Dönen Varlıkların Tekdüzen Muhasebe Sistemi İçindeki Grupları

Tekdüzen Muhasebe Sistemi’nde dönen varlıklar ana grubu altında başlıca şu hesap grupları yer alır:

• 10 Hazır Değerler
• 11 Menkul Kıymetler
• 12 Ticari Alacaklar
• 13 Diğer Alacaklar
• 15 Stoklar
• 18 Gelecek Aylara Ait Giderler ve Gelir Tahakkukları
• 19 Diğer Dönen Varlıklar

Kitapta ayrıca 17 numaralı hesap grubunda yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetlerinin de bu ana grup içinde yer aldığı görülür. Ancak bu bölümde odak, sınav başlığında istenen temel kısa vadeli varlık grupları üzerindedir.

Sınav Notu:
Dönen varlıklar kısa vadeli yapı ile ilgilidir; temel ölçüt normal koşullarda bir yıl içinde nakde dönüşme veya tüketilmedir.

3) Hazır Değerler

Hazır değerler grubu; nakit olarak elde veya bankada bulunan varlıkları ve istenildiği zaman değer kaybına uğramadan paraya çevrilmesi mümkün olan varlıkları kapsar. Ancak menkul kıymetler bu grubun dışında tutulur.

Hazır değerler içinde başlıca şu hesaplar yer alır:

• 100 Kasa
• 101 Alınan Çekler
• 102 Bankalar
• 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (-)
• 108 Diğer Hazır Değerler

Kasa hesabı işletmenin elindeki ulusal ve yabancı paraların TL karşılığını izler. Alınan çekler hesabı henüz tahsil edilmemiş veya ciro edilmemiş çekleri, bankalar hesabı banka ve benzeri finans kurumlarında bulunan paraları, verilen çekler ve ödeme emirleri hesabı ise ödeme amacıyla düzenlenmiş çek ve emirleri izler. Diğer hazır değerler hesabı da pullar, vadesi gelmiş kuponlar ve tahsil edilecek havaleler gibi nitelik itibarıyla hazır değer sayılan unsurları kapsar.

Ezber Kutusu:
Hazır değerler = eldeki ve bankadaki para + hızla paraya çevrilebilen nakde yakın varlıklar

4) Menkul Kıymetler

Menkul kıymetler, işletmenin geçici bir süreyle değerlendirmek amacıyla elinde bulundurduğu, kısa vadeli getiri veya değer artışı beklentisi taşıyan kıymetlerdir. Hazır değerlerden farklı olarak bunlar doğrudan nakit değil; yatırım amacıyla elde tutulan finansal araçlardır.

Bu grup, işletmenin kısa vadeli değerlendirme amacıyla tuttuğu kıymetleri kapsadığı için dönen varlıklar içinde yer alır. Burada önemli olan, bunların uzun vadeli yatırım niteliği taşımaması ve kısa vadeli yapı içinde değerlendirilmesidir.

Tuzak:
Hazır değerler ile menkul kıymetler aynı şey değildir.
Hazır değerler nakde en yakın unsurları, menkul kıymetler ise kısa vadeli yatırım amaçlı kıymetleri ifade eder.

5) Alacaklar

Dönen varlıklar içindeki alacaklar temel olarak iki ana başlık altında düşünülür: ticari alacaklar ve diğer alacaklar.

Ticari alacaklar, işletmenin esas faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından doğan alacaklardır. Diğer alacaklar ise herhangi bir ticari satış işlemine dayanmayan alacakları kapsar.

Kısa vadeli alacakların bu grup içinde yer almasının nedeni, normal koşullarda bir yıl içinde tahsil edilmesinin beklenmesidir. Tahsil süresi uzadığında, bunların duran varlıklar grubuna aktarılması gerekir.

Çok Sorulan Bilgi:
Ticari alacak = mal ve hizmet satışından doğan alacak
Diğer alacak = ticari işleme dayanmayan alacak

6) Stoklar

Stoklar, işletmenin satmak, üretimde kullanmak veya tüketmek amacıyla elinde bulundurduğu varlıklardır. Ticari mallar, ilk madde ve malzeme, yarı mamuller, mamuller ve benzeri unsurlar bu kapsamda değerlendirilebilir.

Stokların dönen varlıklar içinde yer almasının nedeni, bunların işletmenin normal faaliyet döngüsü içinde satılmasının ya da üretim-tüketim sürecinde kullanılarak ekonomik faydaya dönüştürülmesinin beklenmesidir.

7) Gelecek Aylara Ait Giderler ve Gelir Tahakkukları

Bu grup, kısa vadeli dönemde ilgili olacak peşin ödenmiş giderler ile dönem itibarıyla doğmuş ancak henüz tahsil edilmemiş gelir niteliğindeki tahakkukları kapsar.

Buradaki mantık, dönemsellik ve tahakkuk esasına dayanır. İşletme bazı giderleri peşin ödemiş olabilir; bu durumda henüz tüketilmemiş kısmın gelecek aylara ait gider olarak izlenmesi gerekir. Benzer şekilde, dönem içinde kazanılmış ancak henüz tahsil edilmemiş gelirler de tahakkuk mantığıyla izlenir.

8) Diğer Dönen Varlıklar

Diğer dönen varlıklar, dönen varlıklar ana grubu içinde yer almakla birlikte hazır değerler, menkul kıymetler, alacaklar, stoklar veya gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları içinde sınıflandırılamayan diğer kısa vadeli varlık unsurlarını kapsar.

Bu grup, uygulamada çeşitli nitelikteki kısa vadeli varlıkların izlenmesine olanak verir ve dönen varlıklar yapısının tamamlayıcı unsurudur.

Kural Özeti:
Hazır değerler = nakde en yakın varlıklar
Menkul kıymetler = kısa vadeli yatırım kıymetleri
Alacaklar = tahsil edilecek tutarlar
Stoklar = satılacak / kullanılacak mallar
Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları = dönemsellik düzeltmesi
Diğer dönen varlıklar = kalan kısa vadeli varlıklar

Final Özet (Sınavlık)

• Dönen varlıklar, normal koşullarda bir yıl içinde nakde dönüşmesi veya tüketilmesi beklenen varlıklardır.
• Tekdüzen Muhasebe Sistemi’nde dönen varlıklar altında hazır değerler, menkul kıymetler, alacaklar, stoklar, gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları ile diğer dönen varlıklar yer alır.
• Hazır değerler nakit ve nakde çok yakın varlıklardır.
• 100 Kasa, 101 Alınan Çekler, 102 Bankalar, 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (-), 108 Diğer Hazır Değerler hazır değerler grubundadır.
• Menkul kıymetler kısa vadeli yatırım amaçlı kıymetlerdir.
• Alacaklar ticari alacaklar ve diğer alacaklar olarak ayrılır.
• Stoklar satılmak veya üretimde kullanılmak üzere elde tutulan varlıklardır.
• Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları dönemsellik ve tahakkuk esasının sonucudur.
• Diğer dönen varlıklar, diğer gruplara girmeyen kısa vadeli varlıkları kapsar.