Muhasebe ve Finansal Raporlama

Temel Finansal Tablolar

Temel Finansal Tablolar

Muhasebe sürecinin en önemli çıktısı finansal tablolardır. İşletmede gerçekleşen ekonomik ve ticari işlemler kaydedilir, sınıflandırılır ve sonunda rapor haline getirilir. İşte bu raporlama sürecinin merkezinde temel finansal tablolar yer alır. Bu bölüm iyi anlaşılmadan bilanço mantığı, gelir tablosu mantığı ve sonraki finansal raporlama konuları sağlıklı biçimde kurulamaz.

1) Temel Finansal Tabloların Genel Mantığı

Muhasebe süreci, işletmede meydana gelen ekonomik olaylara ilişkin verilerin toplanmasıyla başlar ve bunların raporlanmasıyla sonuçlanır. Bu sürecin en önemli rapor grubunu finansal tablolar oluşturur.

Temel finansal tablolar, işletmenin belli bir andaki finansal durumunu ve belli bir dönemdeki finansal performansını gösteren ana tablolardır. Bu nedenle finansal tablo mantığı iki ana eksen üzerinde yükselir: finansal durum ve finansal performans.

2) Finansal Durum ve Finansal Performans Ayrımı

Finansal raporlama sürecinde üretilen bilgilerin temel olarak iki ana gruba ayrıldığı kabul edilir. Bunlardan ilki işletmenin belli bir andaki finansal durumudur. İkincisi ise işletmenin belli bir dönemdeki finansal performansıdır.

Finansal durum, işletmenin sahip olduğu varlıkları, bu varlıkların hangi kaynaklarla finanse edildiğini ve özkaynak yapısını gösterir. Finansal performans ise işletmenin belirli bir dönemde gelir, gider, kâr veya zarar bakımından nasıl bir sonuç ortaya koyduğunu açıklar.

Bu ayrım sınav açısından çok önemlidir. Çünkü bilanço finansal durumla, gelir tablosu ise finansal performansla ilgilidir.

3) Bilançonun Tanımı

Bilanço, bir işletmenin belli bir andaki finansal durumunu gösteren tablodur. Başka bir ifadeyle bilanço, işletmenin belirli bir tarihteki parasal kesitini ya da fotoğrafını verir.

Bu tablo, işletmenin sahip olduğu varlıkları, borçlarını ve özsermayesini bir arada gösterir. Bu nedenle muhasebe temel denklemi ile bilanço arasında doğrudan ilişki vardır. Muhasebe temel denklemi bilanço mantığının özüdür.

4) Bilançonun Yapısı ve Kapsamı

Bilançonun sol tarafında işletmenin varlıkları, sağ tarafında ise borçları ve özsermayesi yer alır. Bu nedenle bilançonun kapsamını aktifler ve pasifler oluşturur.

Sol taraf işletmenin ekonomik yapısını, sağ taraf ise finansal yapısını temsil eder. Bu iki taraf arasındaki eşitlik bilançonun temel özelliğidir. Bu yüzden muhasebe temel denklemine zaman zaman bilanço temel denklemi de denir.

Bilanço, işletmenin belirli bir tarihte sahip olduğu varlıkların, borçların ve özsermayenin ayrıntılı listesidir.

5) Bilançonun Temel Özellikleri

Bilançonun temel nitelikleri arasında ulusal para biriminin esas alınması, muhasebe kavramları ile genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun düzenlenmesi ve geçmiş dönem faaliyetlerine ilişkin bir belge niteliği taşıması yer alır.

Bilançoda varlıkların gösterilmesinde maliyet esası; borçların gösterilmesinde ise tahakkuk anlayışı önem taşır. Böylece finansal bilgiler doğruluk, güvenilirlik ve karşılaştırılabilirlik özelliklerini kazanır.

Kitapta ayrıca bilançonun başlıca iki türünden söz edilir: hesap tipi bilanço ve rapor tipi bilanço.

6) Gelir Tablosunun Tanımı

Gelir tablosu, bir işletmenin belli bir dönemine ait faaliyet sonuçlarını gösteren tablodur. Bu nedenle gelir tablosu, bilançodan farklı olarak belirli bir ana değil, belirli bir süreye ilişkindir.

Gelir tablosu; işletmenin belli bir dönemde elde ettiği gelirleri, katlandığı giderleri ve dönem sonunda ortaya çıkan kâr veya zararı gösterir. Bu tablo sayesinde finansal performans ayrıntılı biçimde izlenebilir.

7) Gelir Tablosunun Dinamik Niteliği

Gelir tablosunun en önemli özelliği, dinamik bir yapıya sahip olmasıdır. Bilanço işletmenin belli bir andaki fotoğrafını gösterirken, gelir tablosu işletmenin belli bir dönemdeki faaliyetlerinin adeta filmini göstermektedir.

Bu nedenle modern muhasebe anlayışında gelir tablosu, faaliyet sonuçlarını ayrıntılı biçimde gösterdiği için çok önemli bir yere sahiptir. Dönem net kârı veya zararının hangi gelir ve gider kalemlerinden oluştuğunu açıklaması bakımından yöneticilere ve finansal tablo kullanıcılarına önemli bilgi sağlar.

8) Gelir Tablosunun Kapsamı ve Denklemi

Gelir tablosunun kapsamını gelir ve gider kalemleri oluşturur. Gelirler işletmeye kaynak girişini sağlarken, giderler gelir elde etmek için kullanılan veya tüketilen kaynakların parasal tutarını ifade eder.

Gelir tablosunun temel denklemi şöyledir:

Bu denklem, gelir tablosunun özünü oluşturur. Dönem sonunda işletmenin performansı bu karşılaştırma yoluyla ortaya çıkar.

9) Gelir Tablosunun Temel Özellikleri

Gelir tablosunda da ulusal para birimi esas alınır. Tablo, muhasebe kavramları ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun olarak düzenlenir ve geçmiş döneme ait bir belge niteliği taşır.

Gelir ve giderlerin gösterilmesinde maliyet ve tahakkuk esasları önemlidir. Örneğin amortismanların hesaplanmasında varlığın piyasa değeri değil, elde edilme maliyeti esas alınır. Benzer şekilde bazı giderler tahakkuk esasına göre ilgili döneme dahil edilir.

Kitapta gelir tablosunun da başlıca iki türünden söz edilir: hesap tipi gelir tablosu ve rapor tipi gelir tablosu.

10) Temel ve Yardımcı Finansal Tablolar İlişkisi

Bilanço ile gelir tablosu temel finansal tabloları oluşturur. Buna karşılık nakit akış tablosu ve özkaynak değişim tablosu gibi tablolar, finansal durumdaki değişimi izlemeye yardımcı olur.

Bu yardımcı tablolar, temel finansal tabloların yerine geçmez; onları tamamlar. Bu nedenle finansal tablo sistemi yalnızca iki tablodan ibaret görülmemeli, ancak sınav bakımından temel ayrımın bilanço ve gelir tablosu olduğu unutulmamalıdır.

Final Özet (Sınavlık)

• Temel finansal tablolar bilanço ve gelir tablosudur.
• Bilanço işletmenin belli bir andaki finansal durumunu gösterir.
• Gelir tablosu işletmenin belli bir dönemdeki faaliyet sonucunu gösterir.
• Finansal durum bilgisi bilanço ile, finansal performans bilgisi gelir tablosu ile sunulur.
• Bilanço statik, gelir tablosu dinamik niteliktedir.
• Bilanço işletmenin fotoğrafı; gelir tablosu ise faaliyetlerinin filmi gibi düşünülebilir.
• Bilançonun kapsamını aktifler ve pasifler oluşturur.
• Gelir tablosunun kapsamını gelir ve gider kalemleri oluşturur.
• Gelir tablosunun temel denklemi Gelirler - Giderler = Kâr veya Zarar şeklindedir.
• Her iki tabloda da ulusal para birimi, muhasebe kavramları ve temel muhasebe ilkeleri önemlidir.
• Nakit akış tablosu ve özkaynak değişim tablosu yardımcı finansal tablolardır.