Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri

50 Kritik Bilgi

50 Kritik Bilgi

Bu sayfa, dersin tamamını tek bakışta tekrar ettirmek için hazırlanmıştır. Buradaki bilgiler, özellikle sınavda en çok karıştırılan ve en çok sorulabilecek çekirdek noktaları bir araya getirir. Mantık şudur: uzun anlatımı çalıştıktan sonra bu 50 bilgiyi hızlı tekrar yaparsan, kavramlar arasındaki bağ daha kolay oturur ve sınavda karar verme hızın artar.

1. Takas, işlemlerden doğan nakit ve kıymet yükümlülüklerinin yerine getirilmesidir.
2. Saklama, sermaye piyasası araçlarının güvenli biçimde muhafaza edilmesi ve izlenmesidir.
3. Operasyon işlemleri, işlem sonrası kayıt, aktarım, kontrol ve bildirim süreçlerinin tamamını kapsar.
4. Kaydileştirme, fiziki kıymetlerin elektronik kayıt düzenine geçirilmesidir.
5. Sermaye piyasası araçlarının senede bağlanmaksızın elektronik ortamda kayden ihracı esastır.
6. Kaydileştirilmiş sermaye piyasası araçlarına ilişkin haklar MKK tarafından izlenir.
7. Kaydileşmiş araçlar kural olarak isme açılmış hesaplarda izlenir.
8. Teslim edilen fiziki kıymetler kendiliğinden hükümsüz hale gelir.
9. Teslim edilmeyen fiziki kıymetler borsada işlem göremez ve aracı kurumlarca alım satımına aracılık edilemez.
10. MKK, merkezi kayıt ve saklama altyapısının temel kurumudur.
11. Takasbank, merkezi takas altyapısının temel kurumudur.
12. Borsa İstanbul, işlemlerin gerçekleştiği organize piyasa platformudur.
13. SPK, sistemin düzenleyici ve denetleyici otoritesidir.
14. MKK üyeleri ile EKK üyeleri aynı değildir.
15. MKK üyeliği için yatırım kuruluşlarında saklama hizmeti verme yetkisi aranır.
16. EKK üyeliği için lisanslı depo işletmeleri ve yetkili sınıflandırıcılarda Bakanlık lisansı gerekir.
17. TCMB’ye özel üyelik statüsü verilebilir.
18. Geçici durdurma, üyeliğin sona ermesi değil; sisteme erişimin geçici olarak engellenmesidir.
19. Üyelik iptali, üyeliğin hukuki temelinin ortadan kalktığı durumlarda uygulanır.
20. Hakkında tazmin veya tedrici tasfiye kararı verilen yatırım kuruluşlarında işlem yetkisi YTM’ye devredilir.
21. MKS, kaydileştirilmiş araçlar ve bunlara bağlı hakların izlendiği merkezi sistemdir.
22. Hak sahiplerinin adına açılan yatırımcı ve ortak hesapları MKS’de üyeler tarafından açılır.
23. Her yatırımcı için ayrı ve tek bir sicil numarası üretilir.
24. Hesap açılışı ve hesaplarda kayıt/değişiklik usullerini MKK belirler.
25. Üye hesapları ile yatırımcı hesapları farklıdır; biri kurumsal çerçeve, diğeri hak sahibinin hesabıdır.
26. Takas işlemleri için merkezi takas kuruluşları itibarıyla da kayıt tutulur.
27. Merkezi takas kuruluşu, işlemlerden doğan yükümlülüklerin merkezî biçimde tasfiyesini sağlar.
28. Merkezi karşı taraf, alıcıya karşı satıcı ve satıcıya karşı alıcı rolünü üstlenir.
29. Her MTK mutlaka MKT değildir.
30. MKT modelinin amacı, karşı taraf riskini merkezîleştirerek sistemik etkiyi sınırlamaktır.
31. Açık teklif yöntemi ve sözleşme yenileme yöntemi, MKT işleyişinin temel yöntemleridir.
32. Teslim karşılığı ödeme ilkesi, kıymet teslimi ile nakit ödemesinin güvenli biçimde birlikte yürütülmesini sağlar.
33. Pay piyasasında standart takas süresi T+2’dir.
34. Pay piyasasında alıcı nakit ödeme, satıcı kıymet teslim yükümlülüğü altındadır.
35. Virman, hesaplar arasında pay transferidir; takas ile aynı şey değildir.
36. Serbest virman şartsız transferdir.
37. Şartlı virman, belirli bir koşulun gerçekleşmesine bağlı transferdir.
38. Borçlanma araçları piyasasında kesin alım satım, repo-ters repo ve swap gibi farklı işlem türleri vardır.
39. Repo, menkul kıymetin geri alma taahhüdüyle satılmasıdır.
40. Ters repo, fon fazlası olan taraf açısından kısa vadeli fon kullandırma işlemidir.
41. Netleştirme, borç ve alacakların mahsuplaştırılmasıdır.
42. Kısmi karşılama, yükümlülüğün tamamının değil bir kısmının yerine getirilmesidir.
43. Takas kesinliği, işlemin geri alınamaz hale gelmesidir.
44. Temerrüt, yükümlülüğün belirlenen zamanda yerine getirilmemesidir.
45. Temerrüt faizi cezai nitelik taşır ve piyasa disiplinini korumaya yöneliktir.
46. Kupon, borçlanma aracına ilişkin dönemsel faiz geliridir.
47. İtfa, vade sonunda anaparanın geri ödenmesidir.
48. Kuponu, ilgili hak sahipliği anında kıymeti elinde tutan yatırımcı alır.
49. VİOP’un temel özelliği günlük uzlaşma sistemidir.
50. Teminat sistemi ve garanti fonu, riskin nasıl güvence altına alındığının nihai cevabıdır.