Kurumsal Yönetim

Yönetim Fonksiyonu ve Yönetimin Tanımı

Yönetim Fonksiyonu ve Yönetimin Tanımı

Yönetim konusu, işletme yönetimi başlığının çekirdek alanlarından biridir. Çünkü işletmenin sahip olduğu insan gücü, sermaye, bilgi, zaman ve diğer kaynaklar, ancak etkili bir yönetim anlayışı ile amaçlara yöneltilebilir. Bu nedenle yönetim yalnızca emir verme, işleri takip etme veya günlük operasyonları yürütme faaliyeti değildir. Yönetim; amaç belirleme, kaynak tahsisi yapma, işlerin nasıl yürütüleceğini kararlaştırma, kişileri ve birimleri ortak hedefe yöneltme ve sonuçları izleyip gerekli düzeltmeleri yapma sürecidir.

1) Yönetim Kavramı

Yönetim, organizasyon amaçlarının etkili ve verimli biçimde gerçekleştirilmesi amacıyla planlama, organizasyon, yürütme, koordinasyon ve kontrol işlevlerine ait kavram, kural, teori, model ve tekniklerin sistematik ve bilinçli biçimde uygulanmasıdır. Başka bir ifadeyle yönetim, işletmenin amaçlarına ulaşabilmesi için insan ve diğer işletme kaynaklarının planlanması, örgütlenmesi, yönlendirilmesi ve kontrol edilmesi sürecidir.

Burada dikkat edilmesi gereken temel nokta, yönetimin yalnızca otorite kullanımı olmadığıdır. Yönetim aynı zamanda düşünme, karar verme, düzenleme, uygulama ve denetleme faaliyetlerinin bütünüdür. İşletme içinde çok sayıda kişi ve çok sayıda kaynak bulunduğu için bunların rastgele değil, belirli hedefler doğrultusunda uyumlu biçimde yönetilmesi gerekir.

2) Yönetimin Amaçlara Yönelik Niteliği

Yönetim tesadüfi veya kendiliğinden işleyen bir faaliyet değildir. Her yönetim faaliyeti belirli amaçlara yöneliktir. İşletme kâr elde etmek, büyümek, maliyetleri azaltmak, verimliliği artırmak, müşteri memnuniyeti sağlamak, kaliteyi yükseltmek veya sürdürülebilirliğini korumak gibi hedeflere sahip olabilir. Yönetim, işte bu hedeflerin belirlenmesi ve bu hedeflere ulaşmak için gerekli yol ve araçların düzenlenmesidir.

Bu nedenle yönetim, yalnızca mevcut işleri sürdürmek değil; hangi işlerin neden yapılacağını, hangi önceliklerin esas alınacağını ve işletmenin hangi doğrultuda ilerleyeceğini belirleyen yön verici bir süreçtir.

3) Yönetimin Kaynak Boyutu

İşletmeler sınırsız kaynağa sahip değildir. Sermaye sınırlıdır, zaman sınırlıdır, insan gücü sınırlıdır, üretim kapasitesi sınırlıdır. Yönetim bu sınırlı kaynakları en uygun alanlara yönlendirerek işletmenin amaçlarına en yüksek ölçüde ulaşmasını sağlamaya çalışır.

Kaynakların etkili ve verimli kullanılması yönetimin özüdür. Bir işletmede çok güçlü kaynaklar bulunabilir; ancak bunlar yanlış önceliklerle, hatalı görev dağılımıyla veya yetersiz koordinasyonla kullanılıyorsa beklenen sonuçlar elde edilemez. Buna karşılık sınırlı kaynaklara sahip bir işletme, doğru yönetim anlayışı ile çok daha başarılı sonuçlar üretebilir.

4) Yönetim Fonksiyonunun İşletmedeki Yeri

Yönetim fonksiyonu, işletmenin diğer bütün fonksiyonlarını yönlendiren üst işlev niteliğindedir. Üretim, pazarlama, finansman, insan kaynakları, muhasebe ve diğer destek faaliyetleri kendi başlarına önemli olmakla birlikte, bunların ortak bir amaç doğrultusunda çalıştırılması yönetim sayesinde mümkün olur.

Örneğin pazarlama birimi satışları artırmak isterken, finansman birimi maliyetleri kontrol altında tutmak isteyebilir; üretim birimi ise kapasite sınırlamaları nedeniyle farklı önceliklere sahip olabilir. Bu farklılıkların işletmenin genel amacıyla uyumlu hale getirilmesi yönetimin koordinasyon ve yönlendirme gücünü ortaya koyar.

5) Yönetimin Temel Fonksiyonları

Yönetimin beş temel fonksiyonu bulunmaktadır: planlama, organizasyon (örgütleme), koordinasyon, yürütme (yöneltme) ve kontrol. Bu işlevler birbirinden bağımsız değil, birbirini tamamlayan halkalar gibidir. Bir yönetim sisteminin güçlü olması, bu işlevlerin birlikte ve uyumlu biçimde işlemesine bağlıdır.

Planlama geleceğe yön verir; organizasyon işlerin yapısını kurar; yürütme insanları harekete geçirir; koordinasyon farklı faaliyetleri uyumlaştırır; kontrol ise sonuçları değerlendirip gerekli düzeltmeleri sağlar. Bu nedenle yönetim, tek adımlı değil, süreklilik taşıyan çok boyutlu bir süreçtir.

6) Planlama İşlevi

Planlama, organizasyonun gelecekteki başarısı için amaçların ve bu amaçlara ulaşmak için uygun yöntemlerin belirlendiği süreçtir. Ekonomik açıdan bakıldığında planlama, sınırsız ihtiyaçlarla sınırlı kaynaklar arasında denge kurma mekanizmasıdır. Yönetici planlama yaparken ne yapılacağını, nasıl yapılacağını, ne zaman harekete geçileceğini, kimlerin sorumlu olacağını ve hangi kaynakların kullanılacağını belirlemeye çalışır.

Planlamanın temel amacı faaliyetleri koordine etmek, yöneticilerin önlerini görmelerini sağlamak, kaynakların israfını önlemek ve kontrol faaliyetleri için standartları önceden belirlemektir. İyi bir planlama, belirsizlikleri azaltır, karar süreçlerine rehberlik eder, fırsat ve tehditleri görünür kılar ve diğer yönetim işlevlerinin daha sağlıklı işlemesini sağlar.

Buna karşılık planlamanın bazı sakıncaları da olabilir. Planların aşırı katı hale gelmesi, geleceği tam yansıtamaması, sürekli güncelleme gerektirmesi ve zaman-enerji kaybına yol açabilmesi bunlar arasında sayılabilir. Buna rağmen yönetim açısından planlama vazgeçilmez bir işlevdir.

7) Organizasyon (Örgütleme) İşlevi

Organizasyon işlevi, planlama ile belirlenmiş amaçlara ulaşmak için gerekli iş yapısının kurulmasıdır. İşlerin bölünmesi, görevlerin tanımlanması, yetki ve sorumlulukların dağıtılması, birimlerin oluşturulması ve ilişkilerin belirlenmesi organizasyon işlevinin temelini oluşturur.

Planlama ne yapılacağını gösterirken, organizasyon bu işlerin kimler tarafından ve hangi yapı içinde yapılacağını belirler. Organizasyon olmadan planlar yalnızca kâğıt üzerinde kalır. Sağlıklı bir örgütleme yapısı, hem verimliliği artırır hem de belirsizlikleri azaltır. Yetki-sorumluluk dengesinin bozulduğu veya görevlerin açık tanımlanmadığı ortamlarda ise yönetim kalitesi zayıflar.

8) Yürütme (Yöneltme) İşlevi

Yürütme veya yöneltme işlevi, planlanan ve örgütlenen işlerin insanlar aracılığıyla fiilen hayata geçirilmesini sağlar. Bu işlevin içinde liderlik, iletişim, motivasyon, talimat verme ve uygulamayı başlatma boyutları bulunur. İnsan unsurunun belirleyici olduğu bu aşamada yönetici yalnızca emir veren kişi değil; çalışanları işletme amaçlarına yönelten, onları motive eden ve uygulamaya rehberlik eden kişidir.

Bir işletmede görev tanımları çok iyi yapılmış olabilir; ancak çalışanlar yönlendirilmez, ortak amaç duygusu oluşturulmaz ve gerekli iletişim kurulmazsa planlar başarıyla uygulanamaz. Bu yüzden yürütme işlevi, yönetimin canlı ve dinamik yönünü temsil eder.

9) Koordinasyon İşlevi

Koordinasyon, işletme içindeki farklı kişi, faaliyet ve birimlerin birbirini destekleyecek biçimde uyumlaştırılmasıdır. İşletme içindeki fonksiyonlar tek başına değil, birlikte değer üretir. Bu nedenle üretim, pazarlama, finansman, insan kaynakları ve diğer alanların aynı hedef doğrultusunda çalışması gerekir.

Koordinasyon işlevi, parçalar arasında uyum sağlar ve işletmenin dağınık değil bütünsel biçimde hareket etmesini mümkün kılar. Özellikle işbölümünün arttığı ve uzmanlaşmanın derinleştiği yapılarda koordinasyonun önemi daha da yükselir. Yönetici burada farklı parçaları ortak amaç çevresinde bir araya getiren denge kurucu rol üstlenir.

10) Kontrol İşlevi

Kontrol, gerçekleşen sonuçların önceden belirlenmiş amaç ve standartlarla karşılaştırılması ve sapmalar varsa bunların düzeltilmesi sürecidir. Yönetimin son halkası gibi görünmekle birlikte, aslında bütün işlevlerle bağlantılıdır. Çünkü planlama standartları belirler, uygulama sonuç üretir, kontrol ise bu sonuçların istenilen düzeyde olup olmadığını ortaya koyar.

Kontrol işlevi sayesinde yönetim öğrenir, eksikleri görür ve düzeltici tedbir alır. Böylece yönetim sistemi yalnız işleyen değil, aynı zamanda kendini geliştiren bir yapıya dönüşür. Kontrol, sadece hata arama mekanizması değil; performansı değerlendirme, geri bildirim sağlama ve hedeflere yaklaşma derecesini izleme işlevidir.

11) Yönetimin Etkili ve Verimli Olma Boyutu

Yönetim tanımında özellikle iki kavram öne çıkar: etkililik ve verimlilik. Etkililik, doğru amaçlara ulaşmayı; verimlilik ise bu amaçlara ulaşırken kaynakları en uygun şekilde kullanmayı ifade eder. Yani yönetim bir yandan “doğru işi yapmalı”, diğer yandan “işi doğru yapmalıdır”.

Yönetim yalnız çok iş yapmak değildir. Yanlış hedeflere yönelen yoğun bir faaliyet etkili değildir. Benzer şekilde doğru hedefe yönelmiş olmak tek başına yeterli değildir; eğer kaynaklar gereksiz yere tüketiliyorsa bu da verimli bir yönetim sayılmaz. Başarılı yönetim, etkililik ve verimliliği birlikte gerçekleştirebilmelidir.

12) Yönetimin Evrensel Süreç Niteliği

Yönetim yalnız büyük sanayi işletmelerine özgü bir faaliyet değildir. Küçük işletmelerde, büyük fabrikalarda, kamu kurumlarında, hastanelerde, eğitim kurumlarında ve farklı türde organizasyonlarda da yönetim vardır. Çünkü ortak amaçları bulunan her yapıda işlerin planlanması, örgütlenmesi, yönlendirilmesi ve kontrol edilmesi gerekir.

Bu nedenle yönetim evrensel bir süreç olarak değerlendirilir. Organizasyonun büyüklüğü, hukuki yapısı, faaliyet alanı veya tipi değişse de yönetimin temel işlevleri geçerliliğini korur. Bu bakış açısı, yönetimi yalnız belirli bir sektörün değil, tüm organizasyonların temel disiplini haline getirir.

Final Özet (Sınavlık)

• Yönetim, işletme amaçlarına ulaşmak için insan ve diğer kaynakların planlanması, örgütlenmesi, yönlendirilmesi ve kontrol edilmesi sürecidir.
• Yönetimin temel fonksiyonları planlama, organizasyon, koordinasyon, yürütme ve kontroldür.
• Planlama, amaçların ve bu amaçlara ulaşmak için uygun yöntemlerin belirlenmesidir.
• Organizasyon, görevlerin, yetki ve sorumlulukların ve iş yapısının düzenlenmesidir.
• Yürütme, çalışanların amaçlar doğrultusunda harekete geçirilmesidir.
• Koordinasyon, farklı birim ve faaliyetlerin uyum içinde çalışmasını sağlar.
• Kontrol, sonuçların standartlarla karşılaştırılması ve sapmaların düzeltilmesidir.
• Yönetim, kaynakları etkili ve verimli kullanmayı hedefler.
• Yönetim yalnız emir verme faaliyeti değil, çok boyutlu bir sevk ve idare sürecidir.
• Yönetim evrensel bir süreçtir; her tür organizasyonda temel işlevlerini korur.