Kurumsal Yönetim

Kurumsal Yönetim Tebliği II-17.1

Kurumsal Yönetim Tebliği II-17.1

Türk sermaye piyasasında kurumsal yönetimin uygulama boyutunu belirleyen en önemli düzenlemelerden biri II-17.1 sayılı Kurumsal Yönetim Tebliği’dir. Bu Tebliğ, kurumsal yönetim ilkelerinin hangi ortaklıklar bakımından ne şekilde uygulanacağını, hangi hükümlerin zorunlu olduğunu, hangi alanlarda “uy ya da açıkla” yaklaşımının geçerli olduğunu ve uyumsuzluk halinde hangi tedbirlerin gündeme gelebileceğini ortaya koyar.

Tebliğ sadece ilke sayan bir metin değildir. Aynı zamanda yatırımcı ilişkileri bölümü, uyum raporları, teminat-rehin-ipotek-kefalet sınırlamaları ve belirli sermaye piyasası araçlarına ilişkin kurumsal yönetim bağlantılı düzenlemeler bakımından da uygulamaya yön veren çerçevedir. Bu nedenle kurumsal yönetim sisteminin piyasadaki somut görünümü bu Tebliğ ile güç kazanır.

1) Tebliğin Genel Mantığı

II-17.1 sayılı Tebliğ, kurumsal yönetim ilkelerinin sermaye piyasasında hangi kapsamda uygulanacağını belirler. Kitapta da açıkça vurgulandığı üzere, payları belirli pazar gruplarında işlem gören ortaklıklar açısından Tebliğ ekindeki ilkelerden bir kısmı zorunlu olarak uygulanır; diğer ilkeler bakımından ise “uygula, uygulamıyorsan açıkla” yaklaşımı benimsenir.

Bu yapı, kurumsal yönetimi hem zorunlu çekirdek kurallarla hem de açıklama esaslı esnek bir sistemle birlikte ele alır. Böylece ortaklıkların tamamen serbest bırakılması da önlenir, tüm alanlarda katı tek tip zorunluluk getirilmesi de.

2) Kurumsal Yönetim İlkeleri

Tebliğ ekinde yer alan kurumsal yönetim ilkeleri, pay sahipleri, kamuyu aydınlatma ve şeffaflık, menfaat sahipleri ve yönetim kurulu başlıkları altında şekillenir. Ancak bu ilkelerin tamamı her ortaklık bakımından aynı derecede zorunlu değildir. Tebliğin 5 inci maddesinde belirtilen bazı ilkeler zorunlu uygulama alanına sahiptir.

Zorunlu ilkelere uyum sağlanması, sermaye piyasasında güvenin korunması, yatırımcıların haklarının gözetilmesi ve piyasa düzeninin sağlıklı işlemesi bakımından önem taşır. Zorunlu olmayan ilkeler ise açıklama yükümlülüğü üzerinden piyasa disiplinine bağlanır.

3) İstisnalar ve Esneklik Alanı

Kurumsal Yönetim Tebliği, tüm ortaklıklara her durumda aynı kalıpta uygulanmaz. Ortaklığın niteliği, piyasası, faaliyet alanı ve bazı özel durumlar dikkate alınarak istisnalar veya özel uygulama alanları ortaya çıkabilir. Bu yaklaşım, sermaye piyasası düzenlemesinde ölçülülük sağlar.

Bununla birlikte istisna mantığı, kurumsal yönetimden tamamen muafiyet anlamına gelmez. Esas olan yine yatırımcıların korunması, piyasanın şeffaflığı ve yönetim kalitesinin asgari düzeyde güvence altına alınmasıdır.

4) Uyum Zorunluluğuna Aykırılık Halinde Uygulanacak Tedbirler

Kitapta açıkça belirtildiği üzere, Kurul, Tebliğde belirtilen veya Kurulca verilen süreler içinde uyum zorunluluğunun yerine getirilmemesi halinde, uyumun sağlanmasına yönelik kararları almaya ve buna ilişkin işlemleri resen yapmaya yetkilidir.

Ayrıca uyum zorunluluğuna aykırı işlemlerin hukuka aykırılığının tespiti veya iptali için ihtiyati tedbir isteme, dava açma ve açılan davada uyum sonucunu doğuracak şekilde karar verilmesini talep etme imkanı da vardır. Gerekli durumlarda Kurul, uyum önerisini de mahkemeye sunabilir.

5) Bağımsız Üye Atanmasına İlişkin Tedbir

Kitapta vurgulanan en dikkat çekici yaptırım mekanizmalarından biri, uyulması zorunlu kurumsal yönetim ilkelerinin uygulanmasını sağlamak üzere işlem yapmak ve karar almak için yeterli sayıda yönetim kurulu üyesi bulunmasına rağmen yönetim kurulunun veya genel kurulun gerekli işlemleri yapmaması halinde Kurulun süre vermesidir.

Verilen süre içerisinde gerekli işlemlerin yapılmaması halinde, Kurul, yönetim kurulunun toplanabilmesi ve karar alabilmesi için gerekli olan ve bağımsızlık kriterini sağlayan gerekli sayıda bağımsız üyeyi resen atayabilir. Yeni yönetim kurulu da esas sözleşmede zorunlu kurumsal yönetim ilkelerine uyumu sağlayacak değişiklikleri yaparak bunları tescil ve ilan ettirir.

6) Kurumsal Yönetim İlkelerine Uyum Raporları

Kitaba göre II-17.1 sayılı Tebliğ çerçevesinde payları Yıldız Pazar, Ana Pazar ve Alt Pazar’da işlem gören ortaklıklar, yıllık faaliyet raporlarında kurumsal yönetim ilkelerine uyum durumlarını açıklamakla yükümlüdür. Uygulanmayan ilkeler varsa buna ilişkin gerekçeli açıklama yapılmalı, bu ilkelere tam olarak uyulmaması nedeniyle ortaya çıkan çıkar çatışmaları ve gelecekte değişiklik planı varsa buna da yer verilmelidir.

Aynı zamanda uyum raporlarının içeriği ve yayınlanmasına ilişkin esaslar Sermaye Piyasası Kurulu tarafından belirlenir ve format KAP üzerinden ilan edilir. Böylece uyum raporlaması standartlaşmış ve karşılaştırılabilir hale gelir.

7) Yatırımcı İlişkileri Bölümü

Tebliğ kapsamında yatırımcı ilişkileri bölümü, pay sahipleri ile ortaklık arasındaki ilişkinin sağlıklı yürütülmesi açısından kritik önemdedir. Kitapta sayılan görevler arasında pay sahiplerinin ortaklık ile ilgili yazılı bilgi taleplerini yanıtlamak, genel kurul toplantısı ile ilgili bilgi ve incelemeye sunulacak dokümanları hazırlamak ve genel kurulun mevzuata, esas sözleşmeye ve şirket içi düzenlemelere uygun şekilde yapılmasını sağlayacak tedbirleri almak yer alır.

Ayrıca kurumsal yönetim ve kamuyu aydınlatma dahil olmak üzere sermaye piyasası mevzuatından kaynaklanan yükümlülüklerin yerine getirilmesini gözetmek ve izlemek de yatırımcı ilişkileri bölümünün görevleri arasındadır. Halka arz veya borsada işlem görme başvurusunda bulunan ortaklıkların bu yükümlülükleri, paylarının işlem görmeye başlamasından itibaren altı ay içinde yerine getirmeleri gerekir.

8) Teminat, Rehin, İpotek ve Kefaletlere İlişkin Hükümler

Kitapta belirtildiği üzere, teminat, rehin, ipotek ve kefaletlere ilişkin düzenlemeler, payları borsada işlem gören halka açık ortaklıklar ile bunların bağlı ortaklıklarını kapsamaktadır. Bu ortaklıklar; kendi tüzel kişilikleri lehine, tam konsolidasyon kapsamındaki ortaklıkları lehine ve olağan ticari faaliyetlerinin yürütülmesi amacıyla üçüncü kişiler lehine verilenler dışında, üçüncü kişiler lehine teminat, rehin, ipotek ve kefalet veremezler.

Doğrudan katılınan iştirakler ve iş ortaklıkları lehine ise, doğrudan katılınan sermaye payı oranında teminat, rehin, ipotek ve kefalet verilebilir. Bu sınırlama, şirket varlıklarının keyfi biçimde üçüncü kişiler lehine riske edilmesini önlemeye yöneliktir.

9) Bağımsız Üye Onayı ve KAP Açıklaması

Olağan ticari faaliyetlerin yürütülmesi amacıyla üçüncü kişiler lehine teminat, rehin, ipotek ve kefalet verilmesine ilişkin yönetim kurulu kararlarında bağımsız üyelerin çoğunluğunun onayı aranır. Ayrıca ilişkili taraf niteliğinde olan yönetim kurulu üyeleri, konunun görüşüldüğü toplantılarda oy kullanamaz.

Bağımsız üyelerin çoğunluğu bu işlemleri onaylamazsa, muhalefet gerekçesinin KAP’ta açıklanması gerekir. Ayrıca üçüncü kişiler lehine verilen teminat, rehin, ipotek ve kefaletler ile bunlardan elde edilen gelir veya menfaatler, olağan genel kurul toplantısı gündeminde ayrı madde olarak yer alır.

10) Yeşil Borçlanma Araçları, Sürdürülebilir Borçlanma Araçları ve Kira Sertifikaları

Kurumsal yönetim yaklaşımının sermaye piyasasında genişleyen alanlarından biri de sürdürülebilirlik temalı borçlanma araçları ile kira sertifikaları gibi araçlardır. Yeşil borçlanma araçları ve sürdürülebilir borçlanma araçları, ihraç edilen fonların belirli çevresel veya sürdürülebilirlik bağlantılı amaçlarla ilişkilendirilmesini gündeme getirir.

Bu nedenle bu araçlarda yalnız finansman değil, kullanım amacı, açıklama yükümlülüğü, yatırımcı bilgilendirmesi ve güven unsuru da önem taşır. Kurumsal yönetim ile sürdürülebilirlik arasındaki bağ, bu araçlar üzerinden daha somut hale gelir. Kira sertifikaları bakımından da şeffaflık, yapı güvenilirliği ve yatırımcı korunması önem taşır.

11) Bölümün Bütünsel Anlamı

II-17.1 sayılı Tebliğ, kurumsal yönetimin sadece genel ilkelerden ibaret olmadığını gösterir. Uyum zorunlulukları, raporlama formatları, yatırımcı ilişkileri bölümü, bağımsız üyelik sistemi, TRİK sınırlamaları ve sürdürülebilirlik bağlantılı sermaye piyasası araçlarıyla birlikte kurumsal yönetim somut ve uygulanabilir hale gelir.

Bu yönüyle Tebliğ, Türk sermaye piyasasında kurumsal yönetim ilkelerinin pratiğe aktarılmasını sağlayan temel düzenleme metinlerinden biridir.

Final Özet (Sınavlık)

• II-17.1 sayılı Tebliğ, kurumsal yönetim ilkelerinin sermaye piyasasında uygulanma çerçevesini belirler.
• Bazı ilkeler zorunludur; diğerleri için “uygula, uygulamıyorsan açıkla” yaklaşımı geçerlidir.
• Uyum zorunluluğuna aykırılık halinde Kurul resen işlem yapabilir, dava açabilir ve ihtiyati tedbir isteyebilir.
• Gerekli hallerde Kurul bağımsız yönetim kurulu üyelerini resen atayabilir.
• Kurumsal yönetim uyum raporlarında uygulanma durumu, gerekçeler, çıkar çatışmaları ve gelecek planları açıklanır.
• Yatırımcı ilişkileri bölümü pay sahipleriyle iletişim, genel kurul hazırlığı ve kamuyu aydınlatma yükümlülüklerinin takibinde kritik rol oynar.
• TRİK işlemlerinde üçüncü kişiler lehine verilen güvenceler sınırlıdır.
• Bağımsız üyelerin çoğunluk onayı ve KAP açıklamaları bazı TRİK işlemlerinde önem taşır.
• Yeşil borçlanma araçları, sürdürülebilir borçlanma araçları ve kira sertifikaları kurumsal yönetim, şeffaflık ve yatırımcı güveni ile bağlantılıdır.