Bilgi Sistemleri Yönetimi ve Denetimi

Strateji Kavramı (Temel)

Strateji Kavramı (Temel)

Strateji kavramı, bilgi sistemleri yönetişimi ve bilgi sistemleri stratejisinin anlaşılabilmesi için temel önemdedir. Kitapta da stratejiye geçmeden önce misyon, vizyon ve değerler kavramlarının açıklanması, stratejinin tek başına ortaya çıkmadığını; kurumsal kimlik, amaç ve gelecek tasavvuru üzerine kurulduğunu göstermektedir. Bu nedenle strateji, yalnızca bir planlama tekniği değil; işletmenin kendini nasıl tanımladığı ve nereye gitmek istediğiyle doğrudan bağlantılı bir yön belirleme yaklaşımıdır.

1) Misyon Kavramı

Strateji kavramını anlayabilmek için önce işletmenin kendi kimliğini tanımlaması gerekir. İşletmenin neden var olduğu, ne yaptığı ve kimlere hizmet ettiği sorularının cevabı misyon kavramını oluşturur. Misyon, işletmenin varlık sebebini açıklar.

Bu nedenle misyon, yalnızca kısa bir tanıtım cümlesi değil; işletmenin kendisini nasıl gördüğünü ortaya koyan temel ifadedir. İşletmenin tüm çalışanlarının misyondan haberdar olması beklenir. Çünkü strateji, hangi kurumsal amaç doğrultusunda geliştirileceğini ancak bu temel tanım üzerinden bulabilir.

2) Vizyon Kavramı

Vizyon, işletmenin kendisini gelecekte gördüğü pozisyonu, yeri ve rolü ifade eder. Başka bir ifadeyle vizyon, işletmenin ileride nereye ulaşmak istediğine ilişkin geleceğe dönük bakışıdır. Misyon mevcut kimliği anlatırken, vizyon gelecekte ulaşılmak istenen noktayı gösterir.

Kitapta vizyonun sonsuza kadar değişmeyen sabit bir unsur olmadığı, ancak çok sık da değiştirilmemesi gerektiği vurgulanmaktadır. Ayrıca vizyonun ortalama beş yıllık bir zaman dilimi dikkate alınarak oluşturulmasının daha sağlıklı olduğu belirtilmektedir. Bu yönüyle vizyon, hem uzun vadeli hem de çevresel değişimlere göre gözden geçirilebilen bir hedef ufku sunar.

3) Değerler

Değerler, işletmenin vizyonu doğrultusunda çalışırken bağlı kalacağı ilkeleri ifade eder. Bunlar işletmenin etik çerçevesi, iş yapış tarzı ve kurumsal davranış biçimi üzerinde etkilidir. Şeffaflık, güvenilirlik, adillik, sürekli gelişim, sosyal sorumluluk ve çevreye saygı gibi unsurlar değerler kapsamında düşünülebilir.

Kitapta değerlerin statik değil, dinamik yapıda olduğu ve uzun zaman içinde örgütsel ihtiyaçlara göre değişim gösterebileceği belirtilmektedir. Değerler, işletmenin hem dış çevrede nasıl algılanacağını hem de iç yapıda çalışan motivasyonunun nasıl şekilleneceğini etkiler. Bu nedenle strateji geliştirme aşamasında değerler yalnızca süs niteliğinde değil; yön verici unsur niteliğindedir.

4) Strateji Tanımı

Strateji, işletmenin bulunduğu yerden ulaşmak istediği yere giderken izleyeceği yol, hareket tarzı ve yol haritasıdır. Sözlük anlamıyla belirli bir amacın gerçekleştirilmesi için hazırlanan plan olarak ifade edilir. Kurumsal anlamda ise işletmenin varoluş amacını ortaya koyması, bu amaçlara ulaşmak için planlar oluşturması ve varlığını geliştirip sürdürmesine ilişkin izlenecek yolun belirlenmesidir.

Burada önemli nokta, stratejinin rastgele hedefler listesi olmamasıdır. Strateji, işletmenin vizyonuna ulaşmak için hangi yolları tercih edeceğini belirler. Bu nedenle strateji, amaç ile uygulama arasında köprü kuran temel yönetim aracıdır.

5) Stratejinin Temel Özellikleri

Kitapta stratejinin bazı temel özellikleri açık biçimde sıralanmaktadır. Buna göre strateji işletmeye özgü olmalıdır; üst yönetim tarafından geliştirilmelidir; kurum kültürü ve kaynaklar dikkate alınarak oluşturulmalıdır; dinamik olmalıdır; uzun vadeli düşünülmelidir ve daha çok “ne” ile “ne zaman” sorularına odaklanmalıdır.

Bu özellikler bize şunu gösterir: strateji hazır reçete değildir. Aynı sektörde yer alan iki işletmenin nihai hedefleri benzer olsa bile, stratejileri farklı olabilir. Çünkü kaynak yapıları, kültürleri, çevre koşulları ve rekabet üstünlüğü yaratabilecek yetkinlikleri birbirinden farklıdır.

6) Uzun Vadeli Planlama

Stratejinin en önemli niteliklerinden biri uzun vadeli olmasıdır. Kitapta stratejinin ortalama üç ila beş yıllık bir dönemi kapsaması gerektiği ifade edilmektedir. Bu, stratejinin günlük rutin kararlardan ayrılmasını sağlar.

Uzun vadeli planlama, işletmenin sadece bugünü değil geleceği de dikkate almasını gerektirir. Sürekli değişen ekonomik koşullar, teknolojik gelişmeler, hukuki çerçeve ve müşteri beklentileri, işletmeyi geleceği analiz etmeye zorlar. Dolayısıyla strateji, kısa vadeli reflekslerden çok, geleceğe dönük hazırlıklı olma kapasitesidir.

7) Stratejiye Neden İhtiyaç Duyulur?

Strateji, işletmenin mevcut durumunu ve gelecekteki hedef konumunu belirlemesine yardımcı olur. Eldeki sınırlı kaynakların en verimli biçimde kullanılmasını sağlar. İşletmenin iç çevresi ile dış çevresi arasındaki ilişkiyi düzenler ve belirsizlikleri azaltarak yön verir.

Günlük işlere göre karar almak, işletmenin geleceğe hazırlıksız yakalanmasına neden olabilir. Oysa strateji, gelecekte karşılaşılabilecek fırsatları ve tehditleri değerlendirme imkânı verir. Bu nedenle strateji, yalnızca planlama değil; aynı zamanda belirsizlik karşısında yön bulma aracıdır.

8) Rekabet Avantajı ve Temel Yetkinlik

Kitapta stratejinin önemli öğelerinden biri olarak temel yetkinlik kavramına yer verilmektedir. Temel yetkinlik, işletmeye rekabetçi üstünlük sağlayan ve müşteriye özel değer olarak yansıyan beceriler bütünüdür. Bir becerinin temel yetkinlik sayılabilmesi için müşteri yararı sağlaması, rakiplerden farklılaşma yaratması ve farklı alanlarda uygulanabilir olması gerekir.

Bu çerçevede rekabet avantajı, işletmenin rakiplerinden ayrışmasını ve daha güçlü konum elde etmesini sağlayan stratejik üstünlüktür. Strateji de tam bu noktada devreye girer: işletme hangi yetkinlikleriyle öne çıkacağını, hangi sahalara yöneleceğini ve hangi alanlarda üstünlük kuracağını strateji aracılığıyla belirler.

9) Dış Çevre ve Gelişme Vektörü

Strateji sadece işletme içi kaynaklara bakılarak geliştirilemez. Kitapta dış çevre faktörünün strateji kavramı içindeki önemli öğelerden biri olduğu ifade edilmektedir. İşletmenin faaliyet gösterdiği çevreyi analiz etmesi, fırsatları ve tehditleri etkin biçimde değerlendirmesi gerekir.

Bunun yanında gelişme vektörü, işletmenin etkinlik alanını belirledikten sonra hangi sahaya yöneleceğini açıklayan boyuttur. Bu yönelim, üretilecek ürünler, sunulacak hizmetler ve girilecek pazarlar bakımından stratejik tercihleri ifade eder. Strateji böylece yalnızca “ne olmak istiyoruz?” sorusuna değil, “hangi yöne gideceğiz?” sorusuna da cevap verir.

10) Sinerji ve Kurumsal Uyum

Kitapta stratejinin öğeleri arasında sinerji de sayılmaktadır. Sinerji, işletmenin sahip olduğu araçların hangi alanlarda başarılı, hangi alanlarda zayıf olacağını anlamaya yardımcı olan göstergedir. Bu bakımdan strateji, birbirinden kopuk faaliyetler listesi değil; kaynakların ve becerilerin birbirini desteklediği kurumsal uyum mekanizmasıdır.

Etkili strateji, işletmenin tüm enerjisinin analiz edilmiş ve ölçülebilir hedeflere yönlendirilmesini sağlar. Böylece kurum içinde dağınık hareket yerine ortak yön ve bütünlük ortaya çıkar.

11) Ölçülebilir Hedefler ve Strateji

Kitapta “en iyi kurum olacağım” gibi ifadelerin niyet olabileceği, fakat ölçülebilir hedef niteliği taşımadığı vurgulanmaktadır. Stratejinin anlamlı olabilmesi için hedeflerin ölçülebilir olması gerekir. Çünkü ölçülemeyen hedeflerde başarıya ulaşılıp ulaşılmadığı nesnel biçimde değerlendirilemez.

Bu nedenle strateji, belirsiz sloganlardan değil; analiz edilmiş, gerçekçi ve takip edilebilir yönelimlerden oluşmalıdır. Bilgi sistemleri stratejisi açısından da bu mantık geçerlidir.

12) Bölümün Sınav Mantığı

Bu bölümde sınav açısından en kritik nokta, stratejiyi misyon, vizyon ve değerlerden bağımsız düşünmemektir. Misyon kurumsal varlık sebebini, vizyon gelecekteki konumu, değerler ise hareket ilkelerini verir. Strateji ise bu çerçevede izlenecek yolu belirler.

Ayrıca stratejinin uzun vadeli, dinamik, üst yönetim sorumluluğunda ve rekabet avantajı yaratmaya dönük olması temel ezber alanıdır. Sorular hem doğrudan tanım biçiminde hem de özellik karşılaştırması şeklinde gelebilir.

Final Özet (Sınavlık)

• Misyon, işletmenin neden var olduğunu ve ne yaptığını açıklar.
• Vizyon, işletmenin gelecekte ulaşmak istediği konumu ifade eder.
• Değerler, işletmenin bağlı kalacağı ilkeleri ve iş yapış tarzını yansıtır.
• Strateji, işletmenin bulunduğu yerden ulaşmak istediği yere gitmek için izleyeceği yoldur.
• Strateji işletmeye özgü, dinamik ve üst yönetim tarafından geliştirilen bir yapıdır.
• Strateji uzun vadelidir; genel olarak 3 ila 5 yıllık dönemi kapsar.
• Strateji daha çok “ne” ve “ne zaman” sorularına odaklanır.
• Temel yetkinlik rekabet avantajı sağlar ve müşteriye özel değer yaratır.
• Dış çevre analizi ve gelişme vektörü stratejik yön belirlemede önemlidir.
• Ölçülebilir olmayan hedefler stratejik hedef niteliği taşımaz.