Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları

Sermaye Piyasası Araçları

Sermaye Piyasası Araçları

Sermaye piyasası araçları, tasarruf sahipleri ile fon talep edenler arasında kaynak aktarımını sağlayan finansal enstrümanlardır. Bu araçlar, yatırımcının risk ve getiri beklentisine göre farklılaşmakta olup, sermaye piyasasının işleyişinin temelini oluşturur.

1) Kavramsal Çerçeve

Sermaye piyasası araçları; menkul kıymetler ve türev araçlar olmak üzere geniş bir kapsama sahiptir. Bu araçlar, yatırımcılara çeşitli haklar sağlarken aynı zamanda belirli riskleri de beraberinde getirir.

Bu kapsamda temel ayrım; yatırımcının ihraççı ile olan ilişkisinin niteliğine göre yapılır.

Temel Ayrım

Pay → Ortaklık ilişkisi
Borçlanma aracı → Alacak ilişkisi

2) Paylar (Hisse Senetleri)

Paylar, anonim ortaklıkların sermayesine katılımı temsil eden menkul kıymetlerdir. Bu araçlar yatırımcıya ortaklık hakkı sağlar.

• Oy hakkı
• Kâr payı (temettü)
• Tasfiye payı hakkı
• Yönetime katılma hakkı

Pay sahibi, şirketin hem riskine hem de kazancına ortak olur.

Kritik Bilgi

Pay sahibi = ortak
Getiri = kâr payı + değer artışı

3) Borçlanma Araçları

Borçlanma araçları, yatırımcının ihraççıya borç verdiğini ve karşılığında belirli bir getiri elde edeceğini ifade eder.

• Tahvil
• Devlet tahvili
• Hazine bonosu
• Finansman bonosu

Bu araçlarda yatırımcı, ortak değil alacaklı konumundadır.

Önemli Ayrım

Pay → belirsiz getiri
Borçlanma → sabit/önceden belirli getiri

4) Türev Araçlar

Türev araçlar, değeri başka bir varlığa bağlı olan finansal sözleşmelerdir. Bu araçlar, riskten korunma veya spekülasyon amacıyla kullanılabilir.

• Vadeli işlem sözleşmeleri (Futures)
• Opsiyon sözleşmeleri
• Swap işlemleri

Ezber Bilgi

Türev araç = dayanak varlığa bağlı değer

5) Yatırım Fonu Katılma Payları

Yatırım fonu katılma payları, yatırımcının bir portföye ortak olmasını sağlar. Bu araçlar doğrudan tek bir varlığa değil, çeşitlendirilmiş portföye yatırım anlamına gelir.

Temel Mantık

Fon = çeşitlendirme + profesyonel yönetim

6) Yapılandırılmış Araçlar

Bu araçlar, farklı finansal ürünlerin birleşiminden oluşur ve belirli getiri senaryoları sunar.

Sınav Tuzağı

Türev araçlar → doğrudan varlık değildir, bağlıdır

Final Özet

• Pay → ortaklık
• Borçlanma → alacak
• Türev → dayanak varlık
• Fon → portföy yatırımı