Bilgi Sistemleri İşletimi

50 Kritik Bilgi

50 Kritik Bilgi

Bu bölüm, Bilgi Sistemleri İşletimi dersinin temel kavramlarını tek sayfada hızlı tekrar yapılabilecek şekilde özetlemek amacıyla hazırlanmıştır. Her madde sınav açısından yüksek tekrar değerine sahip olacak biçimde kısa, net ve doğrudan verilmiştir.

1. Bilgi sistemleri altyapısı, bilgi sistemlerinin çalışmasını sağlayan tüm donanım ve yazılım bileşenlerinin bütünüdür.
2. Bilgisayar, veriyi alan, işleyen, saklayan ve tekrar kullanıcıya sunan elektronik cihazdır.
3. Bilgisayar mimarisi hiyerarşik yapıdadır.
4. Temel akış donanım → firmware → kernel → işletim sistemi süreçleri şeklindedir.
5. Kernel, işletim sisteminin en ayrıcalıklı alanıdır.
6. Kernelin temel görevleri arasında işlem yönetimi, bellek yönetimi ve girdi/çıktı desteği yer alır.
7. Sistem yazılımı, bilgisayar sistemini çalıştıran, kontrol eden ve sürdüren programların toplamıdır.
8. Donanım fiziksel parçadır; yazılım komutlar bütünüdür.
9. Çevre birimleri, veriyi dış dünyadan alır veya dış dünyaya iletir.
10. Giriş birimlerine klavye ve mouse; çıkış birimlerine ekran ve yazıcı örnek verilir.
11. CPU veri ve komutları işleyen temel birimdir.
12. ALU matematiksel ve mantıksal işlemleri yapar.
13. Kontrol birimi komut ve veri trafiğini yönetir.
14. Cache, işlemci içindeki yüksek hızlı ön bellektir.
15. RAM geçici ve hızlı ana bellektir.
16. İkincil depolama kalıcıdır ve ana belleğe göre daha yavaştır.
17. HDD manyetik depolama ortamıdır.
18. SSD solid-state depolama ortamıdır.
19. CD, DVD ve Blu-ray optik depolama örnekleridir.
20. GPU, CPU’ya göre daha fazla paralel işlem kapasitesi sağlayabilir.
21. GPU özellikle yapay zekâ, büyük veri ve blok zincir alanlarında öne çıkar.
22. Süper bilgisayarlar çok yüksek işlem gücü gerektiren bilimsel ve teknik çalışmalarda kullanılır.
23. Mainframe sistemler büyük kuruluşların yüksek hacimli işlem ihtiyaçları için kullanılır.
24. Sunucular eşzamanlı olarak birden çok kullanıcıyı destekleyebilir.
25. Kişisel bilgisayarlar bireysel kullanıcılar için tasarlanmıştır.
26. P2P mimarisinde merkezi yapı yoktur ve taraflar eşittir.
27. İstemci-sunucu mimarisinde merkezi yapı vardır; sunucu hizmet sağlar, istemci talep eder.
28. Web sunucu içerik sunar; uygulama sunucu iş mantığını çalıştırır.
29. HTTP için varsayılan port 80, HTTPS için 443’tür.
30. GET veri çekmek, POST veri göndermek için kullanılır.
31. IIS, Apache ve Nginx yaygın web sunucu yazılımlarıdır.
32. Veri tabanı sistemleri verinin saklanmasını, işlenmesini ve yönetilmesini sağlar.
33. DBMS, veri tabanını yöneten yazılımdır.
34. Oracle, MySQL ve SQL Server yaygın veri tabanı yönetim sistemleridir.
35. SMTP e-posta gönderimi için, POP3 e-posta alma/indirme için kullanılır.
36. Phishing kandırmaya dayalı bilgi çalma saldırısıdır.
37. Spam istenmeyen toplu e-postadır.
38. SPF gönderici sunucuyu doğrulamaya yardımcı olur.
39. DKIM e-postanın bütünlüğünü doğrulayan imza mekanizmasıdır.
40. DMARC, SPF ve DKIM sonuçlarına göre politika uygular.
41. DNS alan adlarını IP adreslerine çevirir.
42. DHCP cihazlara otomatik IP ve ağ ayarı dağıtır.
43. FTP dosya transferi için kullanılır.
44. NTP saat senkronizasyonu sağlar.
45. Proxy istemci ile hedef sistem arasında aracı görevi görür.
46. Firewall ağ trafiğini kurallara göre filtreler.
47. IDS saldırıyı tespit eder; IPS saldırıyı tespit edip engelleyebilir.
48. SIEM logları merkezi olarak toplar ve analiz eder.
49. Authentication kimlik doğrulama, authorization yetkilendirmedir.
50. RTO toparlanma süresini, RPO kabul edilebilir veri kaybını ifade eder.

Sınav Öncesi Süper Kısa Hatırlatma:
Web = içerik, Uygulama = işlem, DNS = isim çözümleme, DHCP = IP dağıtımı, Firewall = filtreleme, IDS = tespit, IPS = engelleme, SMTP = gönderme, POP3 = alma, RTO = süre, RPO = veri kaybı.