Bilgi Sistemleri İşletimi

Bilgi Sistemleri Altyapısına Giriş

Bilgi Sistemleri Altyapısına Giriş

Bilgi Sistemleri İşletimi dersinin temel başlangıç noktası bilgi sistemleri altyapısıdır. Çünkü işletmelerde kullanılan tüm uygulamalar, veri akışları, kullanıcı işlemleri ve operasyonel süreçler görünürde yazılım üzerinden yürütülse de, bunların arkasında çalışan bir altyapı düzeni vardır. Bu bölüm, bilgi sistemleri işletiminin yalnızca cihaz kullanımı olmadığını; donanım, yazılım, mimari, çekirdek işlevleri ve sistem yönetimi mantığıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.

1) Bilgi Sistemleri Altyapısı Nedir?

Günümüzde kurum ve kuruluşlar faaliyetlerini sürdürebilmek için bilgi sistemleri çözümlerine ihtiyaç duymaktadır. Bilgi sistemleri altyapısı ile kastedilen; bir işletmede kullanılan tüm bilgi sistemleri çözümlerinin işletilmesini, çalıştırılmasını ve sürekliliğini sağlayan bileşenlerin bütünüdür.

Bu altyapı yalnızca bilgisayarlardan ibaret değildir. İş süreçlerinin beklendiği şekilde yürütülebilmesi için altyapının iş ihtiyaçlarına uygun şekilde kurulması, yönetilmesi, izlenmesi ve değerlendirilmesi gerekir. Bu nedenle bilgi sistemleri altyapısı, teknik bileşenler ile yönetsel yaklaşımın birleştiği bir alandır.

2) Bilgisayar Kavramı ve Temel Mantık

Bilgi sistemleri ifadesinin temel çıkış noktası bilgisayar kavramıdır. Bilgisayar, kullanıcıdan veriyi alan, işleyen, saklayan ve tekrar kullanıcıya sunan elektronik bir cihazdır. Bu tanım basit görünse de, bilgi sistemlerinin temel mantığını kurar.

Bir bilgi sisteminin çalışabilmesi için verinin alınması, uygun komutlarla işlenmesi, gerekli yerlerde saklanması ve sonucunun kullanıcıya veya başka sistemlere aktarılması gerekir. Dolayısıyla bilgi sistemleri altyapısının özünde veri işleme düzeni vardır.

3) Bilgisayar Mimarisi

Bilgisayar mimarisi, bilgisayarın işletim sistemi ile etkileşime giren, hiyerarşik yapıda düzenlenmiş devreler ve mantık katmanları olarak düşünülebilir. Bu hiyerarşinin temelinde bazı gömülü kodlar içeren donanım yer alır. Bunun üzerinde çekirdek yani kernel katmanı bulunur.

Çekirdeğin üzerinde ise kullanıcıları destekleyen çeşitli işletim sistemi süreçleri ve sistem yazılımı yer alır. Bu yapı sayesinde donanım ile kullanıcı uygulamaları arasında düzenli, kontrollü ve güvenli bir çalışma ortamı oluşur. Sınav açısından mimarinin hiyerarşik mantığı önemlidir.

4) Firmware Kavramı

Mimari yapının en alt katmanında donanım ile birlikte çalışan gömülü kodlar bulunur. Bunlar firmware olarak adlandırılır. Firmware, donanımın temel işlevlerini başlatan ve belirli ilk kontrolleri gerçekleştiren düşük seviyeli yazılım niteliğindedir.

Kullanıcı açısından çoğu zaman görünmez olan bu katman, sistemin açılışından itibaren temel yönlendirmeyi sağlar. Bu nedenle firmware, donanım ile daha üst yazılım katmanları arasında ilk bağlantı noktalarından biridir.

5) Kernel (Çekirdek) ve Görevleri

Çekirdek, işletim sisteminin en ayrıcalıklı alanlarından biridir ve çoğu kullanıcı için erişimi kısıtlıdır. Kernel, sistemin temel operasyonlarını yürütür ve bilgisayarın kaynaklarını düzenli şekilde yönetir.

Çekirdeğin başlıca görevleri arasında şunlar yer alır:

• Kesinti işleme yönetimi
• İşlem oluşturma ve sonlandırma
• İşlem durum değişimlerinin yönetimi
• Görev dağıtımı
• İşlem senkronizasyonu
• İşlemler arası iletişim
• Girdi/çıktı işlemleri desteği
• Bellek tahsisi ve serbest bırakılması desteği

Bu başlıklar sınavda doğrudan sorulabilir. Özellikle kernelin uygulama yazılımı değil, sistemin kaynaklarını yöneten çekirdek katman olduğu unutulmamalıdır.

6) Sistem Yazılımı Nedir?

Çekirdeğin üzerinde, kullanıcıları destekleyen çeşitli işletim sistemi işlemleri bulunur. Sistem yazılımı, bilgisayar sistemini çalıştırmak, kontrol etmek ve sürdürmek için kullanılan programların toplamıdır. Bu kapsamda sistem yardımcı uygulamaları ve çeşitli yönetim programları da değerlendirilir.

Sistem yazılımı; sistem bütünlüğünü sağlar, programların ve olayların akışını kontrol eder, bilgisayarla kurulan arayüzleri yönetir ve temel işletim düzenini oluşturur. Yani kullanıcı uygulamalarının sağlıklı çalışabilmesi için sistem yazılımı kritik önemdedir.

7) İşletim Sistemi ile Uyum

Bilgisayar için geliştirilen yazılımların işletim sistemi ile uyumlu olması gerekir. Erişim kontrol yazılımları, veri iletişimi uygulamaları, veri tabanı yönetimi, çevre birimlerinin yönetimi, ağ yönetimi ve yardımcı programlar işletim sistemi ile birlikte çalışır.

Bu yüzden altyapı değerlendirmelerinde yalnızca yazılımın varlığı değil, yazılımın doğru ortamda ve doğru işletim sistemi üzerinde çalışıp çalışmadığı da dikkate alınmalıdır.

8) Donanım ve Yazılım Ayrımı

Bilgi sistemleri altyapısı en genel anlamda donanım ve yazılımdan oluşur. Donanım, fiziksel bir cihaz veya cihazın fiziksel parçasıdır. Başka bir ifadeyle, gözle görülebilen ve elle tutulabilen fiziksel parçalar donanımı oluşturur.

Yazılım ise herhangi bir bilgisayarın veya donanımın bir işi nasıl yapması gerektiğini tarif eden komutlardır. Fiziksel olarak görünür bir makine parçası olmasa da, donanımın iş görmesini sağlayan asıl yönlendirme yazılım üzerinden olur.

9) Bilgi Sistemleri Altyapısı Bileşenleri

Donanım ve yazılım bileşenlerinin tümü birlikte bilgi sistemleri altyapısını oluşturur. Bu altyapı bileşenleri çeşitli kategorilere göre sınıflandırılabilir.

• Kullanıcı donanımları: Dizüstü bilgisayar, masaüstü bilgisayar, tablet, akıllı telefon ve benzeri mobil cihazlar
• Sunucu donanımları: Sunucu bilgisayarlar ve depolama ortamları
• Ağ donanımları: Yönlendiriciler, güvenlik duvarları, anahtarlar
• Yazılımlar: İşletim sistemleri, ağ yazılımları ve her türlü uygulamalar

Sınavda bu sınıflandırma doğrudan sorulabileceği gibi, bir cihazın hangi grupta yer aldığı da sorulabilir.

10) Altyapı Yönetimi Neden Önemlidir?

Bilgi sistemleri altyapısı yalnızca kurulup bırakılacak bir teknik yığın değildir. İş süreçlerinin beklendiği şekilde yürümesi için uygun kriterlere göre yönetilmesi gerekir. Altyapı yönetimi; performans, süreklilik, uyumluluk, güvenlik ve operasyonel verimlilik açısından kritik rol oynar.

Bir işletmede bilgi sistemleri çözümlerinin değer yaratabilmesi için, bu çözümleri taşıyan altyapının da iş ihtiyaçlarına uygun olması şarttır. Dolayısıyla bilgi sistemleri işletiminde altyapı yönetimi temel disiplindir.

Final Özet (Sınavlık)

• Bilgi sistemleri altyapısı, bilgi sistemlerinin işletilmesini ve çalıştırılmasını sağlayan bileşenlerin bütünüdür.
• Bilgisayar; veriyi alan, işleyen, saklayan ve tekrar sunan elektronik cihazdır.
• Bilgisayar mimarisi hiyerarşik yapıdadır.
• Hiyerarşinin alt katmanında donanım ve firmware, üstünde kernel ve işletim sistemi süreçleri yer alır.
• Kernel; işlem yönetimi, görev dağıtımı, bellek yönetimi ve I/O desteği gibi temel işlevleri yürütür.
• Sistem yazılımı, sistemi çalıştıran ve yöneten programların bütünüdür.
• Donanım fiziksel parçadır; yazılım ise komutlar bütünüdür.
• Altyapı bileşenleri kullanıcı donanımları, sunucu donanımları, ağ donanımları ve yazılımlar şeklinde sınıflandırılabilir.