Finansal Yönetim ve Mali Analiz

Proforma Gelir Tablosu ve Proforma Bilanço

Proforma Gelir Tablosu ve Proforma Bilanço

Finansal planlamanın en güçlü araçlarından biri, geleceğe ilişkin tahmini finansal tablolar hazırlamaktır. İşletme henüz o dönemi yaşamadan önce satışlarının, maliyetlerinin, giderlerinin, varlık yapısının ve finansman ihtiyacının nasıl şekillenebileceğini görebilirse çok daha sağlıklı karar alabilir. İşte proforma gelir tablosu ve proforma bilanço tam olarak bu işi yapar: geleceği rakamlara döker, olası finansman açığını görünür hale getirir ve yönetime önceden hareket alanı sağlar.

1) Proforma Tablolar Nedir?

Proforma tablolar, gelecekte belirli bir dönemde işletmenin finansal durumunun nasıl görüneceğini tahmin etmek amacıyla hazırlanan finansal tablolardır. Bunlar fiili değil, tahmini tablolardır. Amaç, gelecekteki faaliyet hacmine, satış düzeyine ve maliyet varsayımlarına göre işletmenin kârını, bilanço yapısını ve muhtemel fon ihtiyacını önceden görebilmektir.

Kitapta proforma tabloların, nakit bütçesine göre daha geniş kapsamlı olduğu belirtilir. Çünkü nakit bütçesi sadece nakit giriş ve çıkışlarını dikkate alırken, proforma gelir tablosu ve bilanço işletmenin genel finansal yapısını da tahmin eder.

Bu nedenle proforma tablolar, işletmenin sadece kısa vadeli likiditesini değil, aynı zamanda bilanço dengesini ve finansman yapısını da önceden analiz etmeyi mümkün kılar.

2) Neden Satışlardan Başlanır?

Proforma tablolar hazırlanırken ilk adım satış tahminidir. Çünkü gelir tablosunun en temel başlangıç noktası satışlardır; ayrıca birçok gider ve bilanço kalemi de doğrudan ya da dolaylı olarak satış hacmine bağlı değişir.

Satışlar arttığında genellikle satılan malın maliyeti, satış ve yönetim giderleri, alacaklar, stoklar ve bazı borç kalemleri de değişir. Bu nedenle geleceğe ilişkin tahmin yapmak için önce ne kadar satış yapılacağının belirlenmesi gerekir.

Kitapta açık biçimde ifade edildiği üzere, proforma tablo düzenlemesinde ilke olarak satışlarla başlanır ve ilk önce gelir tablosu hazırlanır. Çünkü dönem sonu kârı bulunmadan bilanço tarafındaki özsermaye tahmini de sağlıklı yapılamaz.

3) Proforma Gelir Tablosu Nasıl Kurulur?

Proforma gelir tablosu, tahmini satışların en üste yazılmasıyla başlar. Daha sonra bu satışlardan satılan malın maliyeti, satış ve yönetim giderleri, finansman giderleri ve vergiler düşülerek tahmini net kâr bulunur.

Genel akış şu şekildedir:

• Satışlar
• Satılan malın maliyeti
• Brüt satış kârı
• Satış ve yönetim giderleri
• Faaliyet kârı / FVÖK
• Finansman giderleri
• Vergi öncesi kâr
• Vergi
• Vergi sonrası net kâr
• Kâr payı düşülürse dağıtılmayan kârlar

Bu tablonun temel amacı, gelecek dönemde işletmenin hangi kâr düzeyine ulaşabileceğini ve bu kârın ne kadarının işletmede bırakılacağını tahmin etmektir.

4) Satılan Malın Maliyeti (SMM) Tahmini

Proforma gelir tablosunun en kritik kalemlerinden biri satılan malın maliyetidir. Çünkü satışlarla birlikte en büyük büyüklüklerden biri olarak doğrudan kârlılığı etkiler. Kitapta SMM tahmini için iki temel yol anlatılır.

Birinci yol, geçmiş dönemlerdeki SMM / Satışlar oranından yararlanmaktır. Eğer işletme nispeten istikrarlıysa ve bu oran yıllar itibariyle çok büyük dalgalanmalar göstermiyorsa, gelecek dönem için de benzer eğilimin devam edeceği varsayılabilir.

İkinci yol ise doğrudan bir SMM tablosu hazırlamaktır. Özellikle üretim veya ticaret yapısı değişken olan, maliyetleri dalgalı seyreden işletmelerde bu yöntem daha sağlıklı olabilir.

5) İmalat İşletmelerinde SMM Tahmini

İmalat işletmelerinde satılan malın maliyeti genellikle hammadde, direkt işçilik ve genel imalat giderlerinden oluşur. Buna stok hareketleri de eklenir.

Kitaptaki mantığa göre üretim yapan bir işletmede SMM tahmini yapılırken şu kalemler dikkate alınır:

• Direkt hammadde
• Direkt işçilik
• Genel imalat giderleri
• Dönem başı ve dönem sonu yarı mamul stokları
• Dönem başı ve dönem sonu mamul stokları

Böylece önce imal edilen mallar maliyeti, sonra satılan mallar maliyeti hesaplanır. Bu yapı özellikle sınavlarda kavramsal olarak karşına çıkabilir.

6) Ticaret İşletmelerinde SMM Tahmini

Ticaret işletmelerinde ise SMM tahmini daha basittir. Çünkü üretim süreci yoktur. Genel yapı şu mantıkla çalışır:

• Dönem başı stok
• + dönem içi alışlar
• - dönem sonu stok
• = satılan malın maliyeti

Bu nedenle işletmenin faaliyet yapısı, proforma tablo hazırlanırken hangi yöntemin kullanılacağını belirler.

7) Satış ve Yönetim Giderlerinin Tahmini

Proforma gelir tablosunda satış ve yönetim giderleri çoğu zaman satışlarla bağlantılı düşünülür. Kitapta bu giderlerin genellikle satış hacmiyle paralellik gösterdiği ve bu nedenle satışların belli bir yüzdesi olarak tahmin edilebileceği belirtilir.

Örneğin geçmiş dönemlerde satış ve yönetim giderleri satışların belirli bir oranı civarında gerçekleşmişse, aynı ilişkinin gelecekte de devam edeceği varsayılabilir. Böylece tahmini satışlar üzerinden gider tahmini yapılır.

Ancak bu yöntem, işletme yapısı çok değişmiyorsa daha anlamlıdır. Eğer yeni bir organizasyon, yeni mağaza açılışı, büyük kampanya veya yapısal gider artışı varsa oranlar otomatik olarak kullanılmamalıdır.

8) Finansman Giderlerinin Tahmini

Finansman giderleri de proforma gelir tablosunun önemli kalemlerinden biridir. Kitapta bu kalemin de çoğu zaman satışların belli bir yüzdesi olarak tahmin edilebileceği ifade edilir. Özellikle işletmenin borç yapısı istikrarlıysa bu tür oran yaklaşımı kullanılabilir.

Ancak uygulamada finansman giderleri borç düzeyi, faiz oranı, kısa ve uzun vadeli finansman yapısı gibi unsurlardan etkilenir. Bu nedenle eğer işletmenin borçlanma politikası değişecekse finansman gideri sadece geçmiş orana bakılarak değil, yeni borç yükü dikkate alınarak tahmin edilmelidir.

9) Vergi Sonrası Kâr ve Dağıtılmayan Kârlar

Proforma gelir tablosu sonunda vergi sonrası net kâr bulunur. Eğer işletme bu kârın bir kısmını ortaklara dağıtacaksa, dağıtılmayan bölüm özsermayeye eklenir. İşte bu kalem, proforma bilançonun hazırlanmasında kritik öneme sahiptir.

Çünkü dönem başı özsermaye ile birlikte dönem içinde işletmede bırakılan kârlar, dönem sonu özsermayesinin tahmininde kullanılır. Bu nedenle gelir tablosu ile bilanço arasında doğrudan bir köprü vardır.

10) Proforma Bilanço Nasıl Kurulur?

Proforma bilanço hazırlanırken aktif ve pasif kalemler geleceğe ilişkin varsayımlara göre tahmin edilir. Burada amaç, gelecek dönemin sonunda işletmenin varlık ve kaynak yapısının nasıl görüneceğini belirlemektir.

Kitapta anlatıldığı üzere aktif tarafta alacaklar, stoklar, bağlı değerler ve sabit varlıklar; pasif tarafta ise ticari borçlar, diğer kısa vadeli borçlar, orta ve uzun vadeli borçlar ile özsermaye tahmin edilir. Ancak iki önemli kalem başlangıçta boş bırakılır: kasa ve kısa vadeli banka borcu. Çünkü bunlar dengeleyici hesap olarak kullanılır.

11) Dengeleyici Hesaplar Nedir?

Dengeleyici hesap, proforma bilanço hazırlanırken aktif ve pasif toplamlarını eşitlemek amacıyla kullanılan kalemdir. Kitapta özellikle kasa ile kısa vadeli banka borçları bu amaçla ele alınır.

Eğer tahmin edilen aktif toplamı, tahmin edilen pasif toplamından büyükse bu durum işletmenin öngörülen varlıklarını finanse etmek için yeterli kaynağa sahip olmadığını gösterir. Aradaki fark, genellikle kısa vadeli banka borcu olarak pasife eklenir. Böylece bilanço dengelenir.

Buna karşılık pasif toplamı aktif toplamdan büyükse işletmenin kaynak fazlası var demektir. Bu durumda fark, kasa hesabına eklenerek aktif ve pasif eşitlenir.

12) Alacaklar ve Stokların Tahmini

Proforma bilançoda alacaklar genellikle tahsil süresi veya dönem başı alacak + kredili satış - tahsilat mantığı ile tahmin edilir. Yani işletmenin müşterilerine tanıdığı vade yapısı burada belirleyicidir.

Stoklar ise geçmiş stok devir hızı kullanılarak ya da dönem başı stok + üretim - satılan malın maliyeti yaklaşımı ile tahmin edilebilir. Bu nedenle proforma bilanço, gelir tablosundaki SMM tahmini ile doğrudan bağlantılıdır.

Sınav mantığında burada önemli olan, bilanço kalemlerinin birbirinden bağımsız olmadığı; satış, tahsilat, üretim ve maliyet tahminlerinin birbirini beslediğidir.

13) Sabit Varlıklar ve Borçların Tahmini

Eğer işletme yeni sabit varlık yatırımı yapacaksa, bu yatırımlar brüt sabit varlıklara eklenir; dönem amortismanı ise net sabit varlık değerini düşürür. Eğer yeni yatırım yoksa mevcut net sabit varlıklar amortisman kadar azaltılarak tahmin edilir.

Borç tarafında ise ticari borçlar genellikle satışlarla ilişkili düşünülebilir. Orta ve uzun vadeli borçlarda yeni kredi alımı veya geri ödeme planı dikkate alınır. Böylece pasif tarafın temel çerçevesi oluşturulur.

14) Fon İhtiyacı Nasıl Tespit Edilir?

Proforma bilanço hazırlanmasının en önemli amaçlarından biri, işletmenin ek fon ihtiyacını tespit etmektir. Eğer tahmini varlık yapısını finanse etmeye mevcut kaynaklar yetmiyorsa, aradaki fark işletmenin finansman açığını ifade eder.

Kitaptaki mantığa göre bu açık, dengeleyici hesap olarak kısa vadeli banka borcuna yazılırsa, söz konusu tutar aynı zamanda işletmenin ilgili dönem için ne kadar ek finansmana ihtiyaç duyduğunu da gösterir.

Yani proforma bilanço sadece pasif eşitleme egzersizi değildir; aynı zamanda işletmenin gelecekte ne kadar dış finansmana ihtiyaç duyacağını gösteren planlama aracıdır.

15) Proforma Tabloların Yönetim Açısından Önemi

Proforma gelir tablosu ve bilanço, yönetime sadece tahmini bir resim sunmaz; aynı zamanda karar desteği sağlar. Örneğin satış artışı planlanıyorsa, bu artışın ne kadar işletme sermayesi gerektireceği, hangi borç düzeyi ile finanse edileceği ve özsermaye yapısının nasıl etkileneceği görülebilir.

Böylece işletme, finansman ihtiyacını son anda fark etmek yerine önceden hazırlık yapabilir. Bu yönüyle proforma tablolar, finansal planlamanın en stratejik araçlarından biridir.

Final Özet (Sınavlık)

• Proforma tablolar geleceğe ilişkin tahmini finansal tablolardır.
• Proforma tablo hazırlanırken önce satış tahmini yapılır.
• İlk hazırlanan tablo genellikle proforma gelir tablosudur.
• Satılan malın maliyeti, oran yöntemiyle veya ayrıntılı SMM tablosu ile tahmin edilebilir.
• Satış ve yönetim giderleri genellikle satışların belli bir yüzdesi olarak tahmin edilir.
• Finansman giderleri de bazı durumlarda satışların yüzdesi yaklaşımıyla tahmin edilebilir.
• Vergi sonrası net kârdan dağıtılmayan kısım özsermayeye eklenir.
• Proforma bilançoda kasa ve kısa vadeli banka borcu dengeleyici hesap olarak kullanılabilir.
• Aktif toplamı pasifi aşarsa fon açığı doğar; pasif toplamı fazlaysa kasa artabilir.
• Proforma bilanço, işletmenin ek fon ihtiyacını tespit etmek için önemli bir araçtır.