Ana Sayfa / Makaleler / Finansal Modelleme Adım Adım Rehberi | 3 Statement, Projeksiyon, NİS, CAPEX, Borç Planı, DCF, Senaryo ve Excel Mantığı
Finansal Modelleme • Excel • 3 Statement • Projeksiyon • NİS • CAPEX • Borç Planı • DCF • 35-55 dk okuma • 2026-02-21

Finansal Modelleme Adım Adım Rehberi | 3 Statement, Projeksiyon, NİS, CAPEX, Borç Planı, DCF, Senaryo ve Excel Mantığı

Bu rehberi okurken aynı anda hesaplamak ister misiniz?
3 Statement mantığını kurduktan sonra, FinansAnalitik’teki araçlarla DCF, WACC, NİS (working capital) ve senaryo çalışmalarını hızlandırabilirsiniz.
Araçlara Git → İçindekiler ↓
Finansal Modelleme Adım Adım Rehberi | 3 Statement, Projeksiyon, NİS, CAPEX, Borç Planı, DCF, Senaryo ve Excel Mantığı

Bu rehber, “gerçek hayata benzer” bir örnek üzerinden finansal modellemeyi adım adım kurar: tarihsel veriyi normalize eder, 3 Statement (Gelir Tablosu–Bilanço–Nakit Akışı) iskeletini bağlar, gelir ve maliyet sürücülerini (drivers) tanımlar, NİS (DSO–DIO–DPO) ile nakit etkisini kurar, CAPEX & amortisman planını ekler, borç/ faiz schedule ile finansmanı bağlar, ardından FCFF + WACC + Terminal Value ile DCF değerlemeye gider. Son bölümde ise senaryo/duyarlılık ve kontrol listesi ile modeli “hata yakalayan” hale getiririz.

1) Örnek Şirket ve Model Hedefi

Örnek şirket: “ABC Ambalaj A.Ş.” (üretim + yurtiçi/yurtdışı satış). Hedef: 2023–2025 tarihselini baz alıp 2026–2030 projeksiyon üretmek ve DCF ile işletme değerini hesaplamak.

İş modeli (özet)
Hammadde (emtia) ağırlıklı COGS, kapasiteye bağlı üretim, bayi ağı ile satış.
Model çıktıları
3 Statement + KPI’lar + FCF + DCF + senaryo tabloları.
Modelin amacı: “Kesin tahmin” değil, karar almak için olası sonuç aralığı üretmek. Bu yüzden senaryo/duyarlılık bölümü en az projeksiyon kadar önemlidir.

2) Excel/Model Yapısı: Sekmeler, Renk Kodu, İsimlendirme

Sekme İçerik
00_Cover Model amacı, versiyon, tarih, kaynaklar, kullanıcı notları.
01_Inputs Varsayımlar (büyüme, marj, DSO/DIO/DPO, CAPEX, faiz, vergi, WACC).
02_History Tarihsel finansallar (IS/BS/CF) + normalize edilmiş tarihsel.
03_IS Gelir tablosu projeksiyonu (driver bazlı).
04_BS Bilanço projeksiyonu (working capital + PP&E + debt + equity).
05_CF Nakit akışı (CFO/CFI/CFF) + cash bridge.
06_Schedules PP&E (CAPEX/D&A), debt schedule, opsiyonel: lease schedule.
07_DCF FCFF, WACC, PV, terminal value, EV→Equity.
08_Scenarios Base/Bull/Bear + duyarlılık tabloları (WACC-g, margin, growth).
09_Checks Kontrol bayrakları: BS balance, cash tie-out, sign checks, mantık kontrolleri.
Renk kuralı (çok işe yarar):
  • Mavi: kullanıcı girdisi (inputs)
  • Siyah: formül
  • Gri: tarihsel (hardcode)
  • Yeşil: kontrol hücreleri / doğrulama

3) Tarihsel Veriyi Hazırlama: Normalize Etme ve “Tek Seferlik” Ayıklama

En iyi modeller, en iyi “tarihsel temizlik” ile başlar. Amaç, projeksiyon bazını bozacak tek seferlik kalemleri ayıklamak (ör: olağanüstü gelir/gider, tek seferlik tazminat, yeniden değerleme etkileri vb.).

Adım 1
IS: satış, COGS, OPEX kırılımı, EBITDA, D&A, finansman giderleri, vergi.
Adım 2
BS: alacak, stok, borç, PP&E, net borç, özsermaye.
En kritik nokta: Tarihsel “kâr” ile “nakit” ilişkisi tutarlı mı? Eğer tarihselde CFO sürekli negatif ama şirket büyüyorsa, working capital dinamiğini anlamadan projeksiyon kurma.

4) Inputs: Varsayımlar (Drivers) Nasıl Seçilir?

Model sürücüleri işletmenin gerçek dinamiğini temsil etmelidir. Üretim şirketinde genelde: satış hacmi, fiyat, brüt marj, enerji/emtia etkisi, DSO/DIO/DPO, CAPEX, faiz oranı ve kur varsayımları öne çıkar.

Input Örnek (temsili) Not
Volume büyüme 2026: %8 → 2030: %4 Kapasite/ pazar payı ile tutarlı olmalı
Fiyat artışı Enflasyon + ürün miks Nominal/real ayrımı yap
Brüt marj %22 → %24 Emtia/kur etkisi kritik
OPEX / Satış %10 → %9.5 Ölçek ekonomisi varsayımı
DSO/DIO/DPO 60 / 75 / 45 gün Nakit etkisinin ana kaynağı
CAPEX / Satış %4 Bakım + büyüme CAPEX ayrımı ideal
Vergi oranı %25 Yasal/etkin vergi ayrımı olabilir
Faiz oranı %X (temsili) Değişken/sabit borç ayrımı önerilir
SEO/okuyucu için pratik öneri: Input’ları “tek yerde” gösteren bir tablo eklemek, makalenin paylaşılmasını ve referans alınmasını artırır (dwell time + backlink potansiyeli).

5) Gelir Projeksiyonu (Volume–Price) + Ürün Kırılımı

Geliri “büyüme oranı” ile kurmak hızlıdır ama zayıftır. Sağlam yöntem: ürün/segment kırılımı ile hacim ve fiyatı ayrı projekte etmektir.

Volume(t) = Volume(t-1) × (1 + g_volume) Price(t) = Price(t-1) × (1 + g_price) Revenue(t)= Σ [Volume_i(t) × Price_i(t)]
Segment örneği
Yurtiçi (%65) + ihracat (%35)
İhracatta kur ve fiyat driver’ı ayrıştırılabilir.
Kontrol
Revenue büyümesi “pazar + kapasite” ile mantıklı mı?
Aşırı büyüme, NİS ve CAPEX ile birlikte test edilmeli.

6) COGS/OPEX, Marjlar, EBITDA Köprüsü

Üretimde COGS çoğu zaman emtia/enerji/kura bağlıdır. Basit modelde brüt marj varsayımı yeterli olabilir. Daha ileri modelde emtia endeksi ve kur etkisi ayrı driver olarak eklenir.

COGS(t) = Revenue(t) × (1 - GrossMargin(t)) EBITDA(t) = Revenue(t) - COGS(t) - OPEX(t)
Marj tuzağı: Marjı “hep iyileşir” yapmak kolaydır ama gerçekçi değildir. Bull senaryoda marj iyileşsin; Base/Bear’da baskıyı da göster.

7) CAPEX & Amortisman Planı (PP&E Schedule)

CAPEX’i direkt nakit çıkışı olarak yazıp amortismanı sabit tutmak modeli bozar. PP&E schedule ile CAPEX–amortisman–net defter değeri ilişkisini kur.

PP&E(t) = PP&E(t-1) + CAPEX(t) - Depreciation(t) Depreciation(t) = PP&E açılış × amortisman oranı (veya varlık sınıfı bazında)
Bakım vs Büyüme CAPEX: Bakım CAPEX (mevcut kapasiteyi korur) ve büyüme CAPEX (kapasite artırır) ayrımı, büyüyen şirketlerde projeksiyonu çok daha inandırıcı yapar.

8) NİS: DSO–DIO–DPO, CCC ve ΔNWC

Modelin “nakit gerçekliği” burada başlar. Gelir büyürken alacak ve stoklar büyür; bu da nakit tüketir. ΔNWC doğru kurulmazsa FCF şişer.

AR(t) = Revenue(t) × DSO / 365 Inventory(t) = COGS(t) × DIO / 365 AP(t) = COGS(t) × DPO / 365 NWC = AR + Inventory - AP ΔNWC = NWC(t) - NWC(t-1)
Hızlı teşhis: Satış büyüyor ama ΔNWC hep “0” çıkıyorsa, gün hesabı kurulmamıştır ya da yanlış bağlanmıştır.

9) Borç ve Faiz Planı (Debt Schedule) + Cash Plug

Debt schedule, faiz giderini ve anapara geri ödemesini yönetir. Basit yaklaşım: faiz = ortalama borç × faiz oranı. Daha ileri yaklaşım: taksit planı, yeni borçlanma kuralı, covenant vb.

AvgDebt(t) = (Debt(t-1) + Debt(t)) / 2 Interest(t) = AvgDebt(t) × Rate(t) NetBorrowing(t) = NewDebt - PrincipalRepayment
Cash plug mantığı: Eğer dönem sonunda nakit negatif oluyorsa “finansman ihtiyacı” vardır. Plug ile yeni borç eklenebilir. Eğer nakit aşırı birikiyorsa borç kapatma veya temettü gibi dağıtım kuralları yazılabilir.

10) 3 Statement Bağlantısı: IS–BS–CF Bağlama

IS → BS
Net kâr → retained earnings (özsermaye) bağlanır.
IS → CF
D&A nakde çevrilmez → CFO’da geri eklenir.
Retained Earnings(t) = RE(t-1) + NetIncome(t) - Dividends(t) Cash(t) = Cash(t-1) + CFO(t) + CFI(t) + CFF(t)
En önemli kontrol: Assets = Liabilities + Equity eşitliği her dönemde sağlanmalı. Sağlanmıyorsa modelde “kaçak” vardır.

11) FCFF Üretimi ve FCF Köprüsü

Değerleme için genelde FCFF (firm free cash flow) kullanılır: işletmenin tüm sermaye sağlayıcılarına (borç+özsermaye) kalan nakit. Bu yüzden faizden bağımsız (unlevered) mantıkla kurulur.

FCFF = EBIT × (1 - TaxRate) + D&A - CAPEX - ΔNWC
FCF köprüsü: EBITDA → -Vergi → ±NİS → -CAPEX → = FCFF Bu köprü, yönetim sunumlarında “neden nakit değişti?” sorusunun cevabıdır.

12) DCF: WACC, Terminal Value, EV→Equity, Hisse Başı

EV = Σ [ FCFF_t / (1+WACC)^t ] + TV / (1+WACC)^N TV (Gordon): TV = FCFF_(N+1) / (WACC - g) Equity Value = EV - Net Debt
Terminal value uyarısı: g ile WACC arasındaki fark küçükse değer “uçabilir”. Mutlaka duyarlılık tablosu yap.
Hızlandırıcı: DCF hesaplamayı hızlı yapmak için FinansAnalitik DCF aracını kullanabilirsin.
DCF Hesaplama Aracı → Değerleme Danışmanlığı →

13) Senaryo & Duyarlılık: WACC–g, Margin, Growth

Tek sonuç “doğru” değildir; sonuç varsayımların fonksiyonudur. Bu yüzden en az: WACC–g tablosu, EBITDA marj duyarlılığı, büyüme duyarlılığı çalışılmalıdır.

Önerilen paket:
  • WACC–g (5×5 tablo)
  • EBITDA margin ± (örn. ±200 bps)
  • Revenue growth ± (örn. ±3 puan)
  • NİS günleri (DSO/DIO/DPO) stres test
Gerçek hayatta en hassas ikili: (1) Working capital kötüleşmesi + (2) CAPEX artışı → nakdi çok hızlı bozar. Senaryoda bu ikiliyi özellikle test et.

14) Kontrol Listesi: Bilanço Denge, Nakit Köprüsü, Hata Bayrakları

Kontrol Hedef
Bilanço dengesi Assets − (Liabilities + Equity) = 0
Nakit köprüsü Cash_end − Cash_begin = CFO + CFI + CFF
İşaret kontrolleri CAPEX negatif, D&A pozitif, ΔNWC doğru işaretli
Marj mantığı Brüt marj ve OPEX “tutarlı” trendde
Debt schedule Faiz “ortalama borç” ile uyumlu
Hata bayrağı fikri: Check hücrelerini yeşil/kırmızı yap. Kırmızı varsa model “yayına hazır değil”.

15) Sık Hatalar ve Pratik İpuçları

Hata #1: Dönem uyumsuzluğu (aylık/yıllık karışması).
Çözüm: Modelin başında “timeline”ı sabitle, tüm oranları o periyoda çevir.
Hata #2: NİS hesabını “yüzde” yapıp gün mantığını atlamak.
Çözüm: DSO/DIO/DPO ile kur; aksi halde nakit dinamiği kaybolur.
Hata #3: CAPEX yazıp amortismanı sabit tutmak.
Çözüm: PP&E schedule kur.
Hata #4: Plug ile modeli dengeleyip gerçeği gizlemek.
Çözüm: Plug’ın “neden”ini raporla, ayrıca plugsuz kontrol et.
Pratik ipuçları
  • Input’ları tek sayfada topla (kopya input olmasın).
  • Formülleri kısa tut; uzun formülleri ara satırlara böl.
  • Her ana modülün başına “ne yapıyor?” notu ekle.
  • Senaryo sayısını 3 ile sınırla (Base/Bull/Bear). Çok senaryo, karar kalitesini düşürür.

16) SSS

Bu model her sektöre uyar mı?

İskelet uyar. Driver’lar değişir. SaaS’ta ARR/churn, perakendede mağaza sayısı/sepet, üretimde kapasite/verim gibi.

Projeksiyon kaç yıl olmalı?

Çoğu durumda 5–10 yıl. Yatırım döngüsü ve sektör olgunluğu belirler.

DCF için en kritik iki değişken?

Çoğu modelde WACC ve terminal growth (g). Bu yüzden WACC–g duyarlılığı şarttır.

Araçlara Git → İletişim →
Kapanış: Finansal modelleme “tahmin” değil “sistem” işidir. Gerçekçi driver’lar, sağlam 3 Statement bağlantısı, NİS ve CAPEX disiplinini kur; sonra senaryo/duyarlılıkla modeli stres test et. İşte o zaman model “karar” üretir!